به نام خدا

پایگاه اطلاع رسانی حسابداری ایران
www.Accportal.com  

عنوان :
اصول حسابداری (1)

شامل :
درس, نکات , پرسش ها, مسائل و تست ها

مدرس و مولف :
دکتر محمد مهدی رزاقی


# درباره پایگاه اطلاع رسانی حسابداری ایران
  
       پایگاه اطلاع رسانی حسابداری ایران در خرداد ماه 1387 با هدف ارائه انواع دوره های آموزشی حسابداری اعم از دانشگاهی و غیر دانشگاهی ایجاد شد. این منظور از آنجا به وجود آمد که در طول 12 سال گذشته که در جریان فعالیت های آموزش و تدریس در مراکز آموزشی مختلف قرار داشتم با دغدغه ها و نیازهای آموزشی گوناگون دانشجویان آشنا شده و با برخورد با سئوالات مشابه زیادی که از طرف آنها مطرح می شد ارائه مطالب درسی در قالب دوره های آماده حاوی درس و نکات مهم و رفع سئوالات از طریق فضای وب در هر زمان که نیاز آموزشی پیش می آید می تواند کارآیی و بازدهی بسیار بیشتری داشته باشد.
   پایگاه حاوی قسمتهای زیر می باشد :
-    دروس دوره کاردانی و کارشناسی حسابداری
-    دروس دوره کارشناسی ارشد حسابداری
-    دروس دوره دکترای حسابداری
-    مجموعه سئوالات آمادگی آزمون های حسابداری
-    دوره آمادگی آزمون کاردانی به کارشناسی حسابداری
-    دوره آمادگی آزمون کارشناسی به کارشناسی ارشد حسابداری
-    دوره آماد گی آزمون کارشناسی ارشد به دکترای حسابداری
-    استانداردهای حسابداری ایران
-    استاندارد های حسابرسی ایران
-    دوره های آموزشی کاربردی حسابداری و حسابرسی
-    مجموعه مقالات تخصصی حسابداری ، حسابرسی ، مدیریت مالی و.......
-    معرفی انجمن های تخصصی حسابداری و حسابرسی در ایران و جهان به همراه  لینک آنها
-    معرفی نشریات تخصصی حسابداری و حسابرسی
-    معرفی دانشگاه های داخلی و خارجی که رشته حسابداری را آموزش می دهند
-    معرفی نرم افزار های حسابداری و مالی مورد استفاده در ایران
-    بخش اخبار و تازه ها
-    بخش معرفی جدیدترین منابع علمی رشته حسابداری
-    انجمن پرسش و پاسخ
-    امکان لینک به سایت های مرتبط با رشته حسابداری
-    بخش کاربران ویژه
-    بخش تماس با ما ، جهت ارتباط کاربران با مدیریت سایت
-    بخش مطالب خواندنی حاوی بهترین ها

# تالار های پایگاه

پایگاه اطلاع رسانی حسابداری ایران دارای سه تالار به شرح زیر می باشد:
-    تالار بازدید کنندگان اولیه
-    تالار کاربران پایگاه
-    تالار کاربران ویژه

•    تالار بازدید کنندگان اولیه مختص بازدید کنندگانی است که به پایگاه مراجعه نموده ولی در آن ثبت نام نمی نمایند. این افراد امکان مشاهده اطلاعات بسار کمتری در مقابل دو دسته دیگر دارند.
•    تالار کاربران پایگاه مختص بازدیدکنندگانی است که در قسمت ثبت نام پایگاه اقدام به ثبت نام نموده اند که به مطالب بیشتری در مقایسه با دسته اول دارند .
•    تالار کاربران ویژه مختص کاربرانی است که با پرداخت حق عضویت دوساله به صورت کاربر ویژه درآمده و امکان دسترسی به خاص ترین مطالب پایگاه را دارند. این حق عضویت به مبلغ 250000 ریال بوده که پس از واریز آن به شماره حساب اعلام شده (11/633305جام ملت) با ارسال نام کاربر خود و شماره و تاریخ فیش واریزی (در قسمت تماس با ما در سایت) دسترسی کاربر بصورت ویژه درمی آید. 
      پايگاه اطلاع رساني حسابداري ايران با هدف ارتقاء سطح دانش اطلاع رساني و تكنولوژي ارتباطات بين گروه متخصصين و كارشناسان سايت و كاربران سايت كه شامل كليه دانشجويان ، علاقه مندان ، سازمانها و مؤسسات آموزشي حسابداري ايجاد شده و سعي دارد تا كليه نيازهاي كاربران خود را از طريق بستر اينترنت مرتفع سازد . تيم پشتيباني و كارشناسان حسابداري اين پايگاه به مديريت آقاي دكتر رزاقي آماده پاسخگويي به كليه سؤالات و مشكلات و همچنين در دسترس قرار دادن كليه اطلاعات و مستندات حسابداري مورد نياز كاربران ، مي باشد .
درباره اثر :
       در مجموعه حاضر سعی شده است که سرفصل های مصوب درس اصول حسابداری (1) را بصورت خلاصه درس ، نکات ، پرسش ها وتست های مفید ارائه شود . این مجموعه در 8 فصل ارائه شده است که درپایان نیز مجموعه سئوالات کلیدی مورد استفاده برای آزمون میزان یادگیری دانشجویان عزیز ارائه شده است .بدیهی است که اثر ارائه شده بدون نقص نبوده و دقت و حسن نظر شما عزیزان می تواند در این مسیر موجب یاری ما باشد .
    دانشجویان و استفاده کنندگان عزیز می توانند نظرات و پیشنهادات خود را به آدرس dr.razzaghi@accportal.com ارسال نمایند و از این طریق با مولف ارتباط داشته باشند .
     در تهیه و ارائه اثر حاضر از همکاری بیدریغ سرکار خانم آرزو بخشی و زحمات آقای مهدی معافی کمال امتنان را دارم .










درباره مولف :
-    کارشناسی  حسابداری (1377) .
-    کارشناسی ارشد حسابداری (1380) .
-    دکترای حسابداری (1386) . 
-    مدرس دانشگاه های دولتی و غیر دولتی به مدت 12 سال
-    مدرس مراکز حرفه ای حسابداری و سازمان های دولتی و غیر دولتی
-    عضو انجمن حسابداران خبره ایران
-    عضو انجمن حسابداری ایران
-    عضو انجمن مدیریت ایران
-    عضو انجمن مشاوران مدیریت ایران
-    عضو انجمن مدیران مالی حرفه ای ایران
-    شاغل حرفه ای فعالیت حسابداری و مالی به مدت 8 سال
-    شاغل حرفه ای فعالیت تامین منابع مالی ( فاینانس های ریالی و ارزی )
-    مولف و مترجم کتب، مقالات و پژوهش های تخصصی حسابداری و مالی
                         


فصل اول :
کلیات
-    مفهوم حسابداری :
      از زمان رواج داد وستد و معامله در روابط بین انسان ها , ضروری بوده است به نحوی "حساب " این داد و ستد ها و معاملات نگهداشته شود. معاملات به ترتیب خاصی که معمولا بر گرفته از تجارب دیگران بود در دفتر و دستک ثبت می شد تا تمام یا بخشی از آن ها بر اثر مرور زمان و یا تعدد معاملات و غیره از خاطر فراموش نشود. در اغلب موسسات و تجارتخانه ها به دلیل تخصصی شدن کارها و عدم آگاهی فروشندگان از اصول و مبانی حسابداری و دفتر داری و نیز حجم کارهای روزمره این امکان وجود ندارد تا هنگام انجام معامله هم زمان حسابهای مربوط هم ثبت شود.
      در این گونه موسسات و تجارتخانه ها, دادو ستد ها روزانه و به ترتیب تاریخ وقوع در دفتر دیگری ثبت و در پایان وقت روز یا فرصت مناسب بعدی, معاملات ثبت شده به نحو فوق به دفتری که حسابهای اشخاص و موسسات طرف حساب در آن نگهداری می شود انتقال می یابد.  رویه موصوف پایه واساس ثبت دفاتر حسابداری به شیوه نوین می باشد که معاملات بدوا در دفتری به نام دفتر روزنامه ثبت و سپس به دفتر کل منتقل و در آن طبقه بندی می شوند.
     رویه مورد عمل این حسابداران ,ثبت یک سویه وقایع مالی و به صورت ساده و یک طرفه بود. یعنی اگر کالایی نسیه فروخته می شد حسابی برای خریدار کالای نسیه در دفاتر ایجاد می گردید تا وصول مطالبات مورد فراموشی قرار نگیرد. در پی تحولات صنعتی و تجاری و برقراری مراوده های بازرگانی بین المللی شیوه جدیدی در حسابداری به نام دفتر داری و حسابداری دوبل یا دوطرفه یا مترادف جایگزین شیوه حسابداری ساده یا یک طرفه قبلی گردید.
      در شیوه نوین دفتر داری و حسابداری مثلا در یک موسسه هنگام قرض گرفتن وجهی از شخصی به این صورت به موضوع توجه می شود که با دریافت وجه، نقدینگی موسسه افزایش می یابد و از طرف دیگر بدهی های موسسه نیز افزایش می یابد و باید اثر این رویداد روی دو طرف نشان داده شود .

-    هدف حسابداری
       هدف اساسی حسابداری ثبت وقایع مالی به منظور جلو گیری از فراموش شدن آنچه که اتفاق افتاده و نیز طبقه بندی حسابها به منظور ایجاد امکان استفاده از آن ها در تجزیه و تحلیل و جمع بندی نحوه و نتایج کار می باشد.
      به عنوان مثال وقتی یک تاجر یا بازرگان وقایع مالی مربوط به تجارتخانه خود را در دفاتر مالی ثبت و ضبط می کند صرف نظر از این که میزان موجودی ها، مطالبات و بدهی هایشان به فراموشی سپرده نخواهد شد این امکان را نیز می یابد تا با استفاده از اطلاعات ثبت شده در دفاتر میزان سود و زیان و دارایی ها و بدهی های تجارتخانه اش را محاسبه کند.
وظیفه اصلی واولیه حسابدار، ثبت وقایع مالی به صورت طبقه بندی شده دردفتر حسابداری می باشد.
-    تعریف حسابداری
      حسابداری سیستمی است که فعالیت های واحد تجاری را اندازه گیری و جمع بندی و تجزیه و تحلیل نموده , حاصل آن را به تصمیم گیرندگان ارائه می نماید.
-    تعریف جامع حسابداری
عبارت است از فرایند تشخیص , فن ثبت ، طبقه بندی و تلخیص فعالیت های مالی موسسات در قالب اعداد و ارقام قابل سنجش به پول رایج کشور وتفسیر نتایج حاصل از این اقدامات وارائه گزارش های مربوط به تصمیم گیرندگان می داند.
رویدادهای مالی – رویدادهایی هستند که اثر مالی یا پولی روی منابع شرکت داشته یا دارند و حسابداران فقط ملزم به ثبت این رویدادها هستند.
در تعریف فوق فرایند تشخیص عبارتند از انتخاب آن دسته از رویدادهایی که به عنوان رویداد اقتصادی یا مالی تلقی می شوند و به سازمان یا موسسه ای که برای آن حسابداری می کنیم مربوط می شوند.
     پس از تشخیص رویدادهای مالی قدم بعدی اندازه گیری این رویدادها به وسیله یک واحد اندازه گیری یعنی پول است.حسابداری فقط با وقایعی که بتوان آنها را با پول اندازه گیری کرد سرو کار دارد.فرایند گزارشگری یکی از مهمترین مراحل یک سیستم حسابداری است. اطلاعات مالی از طریق ارائه یک سری گزارشهای حسابداری در اختیار استفاده کنندگان این اطلاعات قرار می گیرد. معروفترین گزارشهای مالی عبارتند از گزارشهای ترازنامه و سود و زیان که به آنها صورتهای مالی نهایی گفته می شود.
گزارش های مالی- رایج ترین گزارش های مالی همان صورت های مالی اساسی هستند که شامل موارد زیر می باشند :
-    صورت سود وزیان
-     صورت حساب سرمایه
-    صورت وضعیت مالی یا تراز نامه
-    صورت جریان های وجوه نقد
حسابداران می توانند بنا بر نیاز استفاده کنندگان گزارشات مالی دیگری را نیز تهیه و ارائه نمایند که این بستگی به نیاز خاص آن ها دارد .
 
-    اهم رشته های مختلف حسابداری
1-    حسابداری مالی یا عمومی(financial accounting):
    حسابداری عمومی یا حسابداری مالی که حسابداری بازرگانی نیز نامیده می شود اصول و موازین دفتر داری و حسابداری دوبل را بیان می کند.
2-    حسابداری صنعتی((cost accounting:
     حسابداری قیمت تمام شده یا حسابداری صنعتی که حسابداری هزینه یا هزینه یابی نیز نامیده می شود در موسسات و کارخانجات تولیدی کاربرد دارد. در این سیستم از روش های محاسبه قیمت تمام شده محصول یا محصولات تولیدی گفتگو می شود .
3-    حسابداری دولتی (governmental accounting):
     در این رشته از حسابداری روشهای نگهداری حساب در موسسات دولتی ,شهرداری ها , وزارتخانه ها که منابع مالی آن ها از طریق درج اعتبارات در بودجه سالیانه کل کشور تامین می شود مورد تجزیه و تحلیل و بررسی قرار می گیرد.
4-    حسابداری مالیاتی (tax accounting) :
       با استفاده از مقررات مالیاتی کشور، وضعیت مالیاتی موسسه مورد نظر تحت کنترل و بررسی قرار می گیرد.از آنجا که هدف اصلی موسسات خدماتی تجاری و بازرگانی و تولیدی کسب سود است  لذا صاحبان و مدیران  موسسات بازرگانی می بایست با استفاده از خدمات کارشناسان زبده مالیاتی کوشش نمایند مالیات قانونی و متعلقه را محاسبه و به ارگان ذیربط پرداخت کنند.
5-    طراحی و اجرای سیستم های مالی:
     در این رشته از حسابداری که به نوبه خود از جدید ترین شاخه های حسابداری      است حسابدار طراح سیستم های مالی با توجه به قوانین و مقررات جاری مملکت و رعایت امکانات و نیاز های اطلاعاتی مدیران و صاحبان و تصمیم گیرندگان موسسات روش های اجرائی مناسب را برای اداره امور مالی و حسابداری مورد نظر طراحی تدوین و پیشنهاد می نماید.

6-    حسابرسی (auiditing) :
    حسابرسی یا رسیدگی به این معنی است که اقدامات انجام شده که هنگام وقوع در دفتر مالی ثبت شده است مورد بازنگری مجدد قرار گرفته و انطباق اقدامات انجام شده با تصمیمات قبلی صاحبان موسسه و نیز صحت گزارشات مدیران به صاحبان موسسه کنترل می شود.
کاربرد حسابداری :
       با توجه به رشد و توسعه کمی و کیفی امور بازرگانی و تولیدی و صنعتی, صاحبان موسسات و تجارتخانه ها و کارخانه ها عملا قادر نخواهند بود تمامی معاملات و داد و ستد های انجام شده را به خاطر بسپارند.
تفاوت دفتر داری و حسابداری:
     برخی از افراد حسابداری و دفتر داری را مترادف یکدیگر می دانند چرا که ثبت و نگهداری دفاتر مالی بخشی از عملیات حسابداری بویژه سیستم های دستی حسابداری است. همانگونه که در تعریف حسابداری گفته شد مجموعه فرایند تشخیص, اندازه گیری, ثبت, پردازش و گزارشگری و تفسیر و تجزیه و تحلیل اطلاعات را حسابداری می نامند در حالی که دفتر داری فقط به عملیات دفتر داری را می توان به کمک رایانه ها انجام داد . به هر حال دفتر داری را کماکان می توان بخشی از کل سیستم حسابداری دانست.

انواع موسسات
     نهادهای دولتی و غیر دولتی که در طیف وسیعی از رشته های خدماتی , تجاری و تولیدی فعالیت می کنند اطلاق می شود. طبقه بندی موسسات در هر کشوری با توجه به قوانین تجارت آن کشور نوع مالکیت و اهداف و رشته های مختلف فعالیت موسسات صورت می گیرد.در کشور ما نیز موسسات را می توان به شرح زیر طبقه بندی کرد:
1 – طبقه بندی موسسات با توجه به هدف فعالیت 
2 – طبقه بندی موسسات با توجه به مالکیت و بخشهای اقتصادی
3 – طبقه بندی موسسات از لحاظ نوع فعالیت  
   
استفاده کنندگان اطلاعات حسابداری                               
    بطور کلی کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی که جهت اتخاذ تصمیمات خود نیاز مند اطلاعات حسابداری هستند  استفاده کنندگان اطلاعات حسابداری را تشکیل می دهند . این افراد را می توان به سه گروه ذینفع،ذیحق و ذیعلاقه تقسیم نمود .
-انواع استفاده کنندگان
استفاده کنندگان حسابداری را می توان به گروه عمده زیر  تقسیم کرد :
الف. درون سازمانی
ب. برون سازمانی
استفاده کنندگان درون سازمانی شامل مدیریت در لایه های مختلف سازمان است که در انواع تصمیم گیری های خود نیاز مند اطلاعات حسابداری می باشند.
استفاده کنندگان برون سازمانی شامل مالکان و سهامداران،بانک ها و اعتبار دهندگان،رقبا و مشتریان،محققان و سایر علاقه بندان می باشند.









                   فصل دوم :
معادله و مفاهيم عمومي حسابداري
معادله حسابداري
      درحسابداري به هر آنچه كه درتملك موسسه است دارايي گفته مي شود. دارايي ها اشكال گوناگون دارند برخي از آن ها داراي وجود فيزيكي و ملموس هستند مانند وجه نقد, كالا , زمين و ساختمان , ماشين آلات و برخي ديگر نامشهودند مانند مطالبات, حق استفاده از يك مكان تجاري كه به آن سرقفلي گفته مي شود يا امتياز توليد يك محصول. 
     موسسه براي تهيه و كسب اين دارايي ها به منابع مالي نيازمند است. منابع مالي لازم براي تهيه دارايي هاي موسسه مي تواند از دو محل تامين شود:
الف ) از محل منابع مالي متعلق به صاحب موسسه كه به آن " سرمايه" گفته مي شود.
ب ) از محل منابع مالي متعلق به ديگران كه به آن " بدهي " گفته مي شود.

بنا بر اين در هر موسسه رابطه زير بايد همواره بر قرار باشد:

                      دارايي ها   =  بدهي ها   + سرمايه

-    دارايي ها :
    " كليه منابع اقتصادي اعم از مشهود و نامشهود كه در تملك موسسه بوده و قابل تقويم به پول و داراي منافع آتي براي موسسه باشند. دارايي ناميده مي شوند."
وجه نقد :
    يكي از مهمترين دارايي هايي كه در همه موسسات وجود دارد وجوه نقد است. در حسابداري به انواع پول نقدي كه در داخل موسسه نگهداري مي شود اصطلاح " صندوق" اطلاق مي شود و به وجوهي كه در حسابهاي جاري موسسه نزد بانكهاست اصطلاحا " بانك" گفته مي شود.

مطالبات :
   چنانچه موسسه اي خدمات يا كالاي خود را بطور نسيه بفروشد, از مشتريان خود طلبكار خواهد شد. چنانچه در قبال اين نوع مطالبات اسنادي مانند سفته يا برات از مشتريان دريافت شود در حسابداري به آنها " اسناد دريافتني" گفته مي شود. و در غير اين صورت مطالبات موسسه را " حسابهاي دريافتني " مي نامند. در گذشته به جاي حسابهاي دريافتني واژه " بدهكاران" مورد استفاده قرار مي گرفت.
موجودي كالا:
    شامل مال التجاره و كالايي است كه موسسات بازرگاني به قصد فروش آنها را خريداري و نگهداري مي كنند همچنين محصول ساخته شده موسسات توليدي در اين گروه قرار مي گيرد.
موجودي مواد:
   شامل مواد اوليه و قطعات مصرفي در موسسات توليدي است.

موجودي ملزومات :
    شامل نوشت افزار , كليه مواد و اجناسي است كه به قصد مصرف (و نه فروش) خريداري شده اند.
اثاثه اداري :
   دارايي هايي نظير ميز و صندلي , كابينت و تجهيزات اداري به عنوان اثاثه اداري شناخته مي شوند.
ماشين آلات:
    دارايي هايي كه در موسسات توليدي جهت توليد محصولات بكار گرفته مي شوند مانند ماشينهاي تراش, برش و پرس و نظاير آنها در حسابداري به عنوان ماشين آلات شناخته مي شوند.

وسائط نقليه:
   به كليه وسايل و تجهيزات حمل بار و مسافر مانند اتومبيل سواري و باري سبك و سنگين , وسائط نقليه گفته مي شود.

زمين و ساختمان :
     اطلاعات مالي مربوط به زمين و ساختمان هاي متعلق به موسسه در دفاتر حسابداري به طور جداگانه نگهداري مي شود, چرا كه ساختمان به مرور زمان و در اثر استفاده از بين مي رود در حالي كه زمين در شرايط عادي مشمول فرسايش قرار نمي گيرد.

-    بدهي ها:
     كليه ديون و تعهدات موسسه به اشخاص حقيقي و حقوقي ديگر بدهي نام دارد. بدهي هاي موسسه معمولا در اثر خريد نسيه كالا و خدمات يا دريافت وام از ديگران به وجود مي آيند و ظرف مدت معيني مي بايست پرداخت شوند.

حسابهاي پرداختني:
       اين نوع بدهي ناشي از خريد نسيه كالا و خدمات از ديگران است باز پرداخت اين بدهي ها بايد در موعدي كه طبق قرار داد يا قول و قراري كه به هنگام خريد كالا يا خدمات بين موسسه و فروشنده منعقد شده و مورد موافقت قرار گرفته است صورت گيرد. واژه بستانكاران اصطلاح قديمي تري براي حسابهاي پرداختني است.
-    سرمايه:
       حقوق صاحبان موسسه روي دارايي هاي آن را سرمايه مي نامند. طبق معادله حسابداري نيز چنانچه از دارايي هاي موسسه بدهي هاي آن را كسر كنيم سرمايه بدست مي آيد.
                           بدهي ها – دارايي ها  = سرمايه

-     ترازنامه
       ترازنامه گزارشي است كه وضعيت مالي موسسه را در يك تاريخ معين نشان مي دهد.
در روش متداول تهيه ترازنامه دارايي ها در سمت راست اين گزارش و بدهي ها و سرمايه در سمت چپ آن نوشته مي شود. در قسمت بالاي گزارش نيز نام موسسه و نام گزارش (ترازنامه) و تاريخ آن قيد مي شود. ترازنامه يكي از صورتهاي مالي نهايي موسسات است و تهيه آن براي موسساتي كه از نظر قانوني به ثبت رسيده اند در پايان سال مالي آنها الزامي است.

هزينه:
    هرگونه كاهش دارايي ها ( و يا افزايش بدهي ها) كه در راه كسب درآمد به وجود آمده و موجب كاهش سرمايه ( يا حقوق صاحبان موسسه ) شود هزينه نام دارد.
درآمد:
   هرگونه افزايش در دارايي ها و كاهش در بدهي ها كه در نتيجه ارائه خدمت يا فروش كالا حاصل شده و موجب افزايش سرمايه (حقوق صاحبان موسسه) شود درآمد نام دارد.

-    صورت سود وزيان
   جهت خلاصه كردن اثرات رويدادهاي مربوط به كسب درآمد و تحمل هزينه و نيز به منظور ارائه نتايج مربوط به عمليات موسسه در طي يك دوره مشخص گزارشي به نام " صورت سود وزيان" توسط حسابداران تهيه مي شود.
صورت سود وزيان گزارشي است كه نتيجه عمليات موسسه را در يك دوره مشخص منعكس مي سازد.
در صورت سود و زيان درآمدها و هزينه هاي موسسه طي يك دوره زماني در مقابل يكديگر قرار مي گيرد. چنانچه در آمد ها از هزينه ها بيشتر باشد موسسه سود برده و در صورتي كه هزينه ها از درآمدها بيشتر باشد موسسه متحمل زيان شده است. بنابراين سود وزيان موسسه از فرمول زير به دست مي آيد:

                      هزينه ها – درآمدها = سود يا (زيان)

-    صورتحساب سرمايه
    پس از تهيه  صورت سود وزيان نتيجه بدست آمده يعني رقم سود و زيان حاصله به گزارشي به نام صورتحساب سرمايه منتقل شده و با رقم سرمايه جمع يا تفريق مي شود به اين ترتيب  كه سود با سرمايه  جمع شده و زيان از سرمايه كسر      مي شود. به حاصل اين جمع يا تفريق "ارزش ويژه" يا حقوق صاحبان موسسه" گفته مي شود.
                                      سود + سرمايه = ارزش ويژه
                                             يا
                                      زيان – سرمايه
صورت حساب سرمایه گزارشی است که تغییرات سرمایه موسسه را طی دوره منعکس می کند.
   اقلام دیگری نیز روی سرمایه اول دوره تاثیر دارد از قبیل برداشت مالک که اثر کاهنده و سرمایه گذاری مجدد مالک که اثر افزاینده دارد.
معرفی مفاهیم عمومی حسابداری
     حسابداری نیز مانند هر دانشی و حرفه دیگری برپایه یک سلسله مفاهیم و اصول اساسی  بنیان گذاری شده و تکامل یافته است. در علوم طبیعی مانند فیزیک و شیمی قواعد و قانونمندی ها بر پایه شناخت طبیعت و آزمون و تجربه بوده و قابل اثبات اند و به آنها قانون علمی می گویند ولی در علوم اجتماعی که حسابداری نیز در طبقه بندی کلی جزو این شاخه از دانش بشر قرار می گیرد قواعد و اصول اساسی بر پایه قراردادها توافق و ارزشهای اجتماعی است و بدیهی است که در این قراردادها می تواند با توجه به نوع مناسبات اجتماعی جوامع مختلف و در طول زمانها متفاوت باشد.
    چارچوب نظری حسابداری از چهار مجموعه مفروضات حسابداری ، اصول حسابداری ، قواعد محدود کننده حسابداری و استانداردهای حسابداری تشکیل شده است .
    مفاهیم و اصول بنیادی حسابداری , میثاقها, قواعد و رویدادهایی هستند که در طول زمان توسط حسابداران و استفاده کنندگان از اطلاعات مالی جهت پاسخگویی به نیازهای اطلاعاتی آنان ایجاد تحول و تکامل یافته و مورد پذیرش عمومی قرار گرفته است.هدف اساسی از تدوین این مفاهیم و اصول بنیادی که به انها "اصول پذیرفته شده حسابداری" نیز گفته می شود ایجاد یکنواخت برای پردازش و گزارشگری اطلاعات مالی است تا به این وسیله جامعه استفاده کننده از اطلاعات مالی بتوانند اطلاعات مالی موسسات مختلف را با یکدیگر مقایسه کنند و روند نتایج حاصله را در دوره های آتی پیش بینی کرده و به این ترتیب تصمیمات درست تری اتخاذ کنند.
 
-    مفروضات حسابداری

فرض تفكيك شخصيت موسسه
        هر موسسه داراي شخصيتي جدا از صاحب يا صاحبان خود است و حسابداري از ديدگاه شخصيت موسسه انجام مي گيرد و به همين جهت داد وستد هاي صاحبان موسسه با موسسه مانند هر شخص ديگري ثبت و نگهداري مي شود و از سوي ديگر معاملات شخصي  صاحبان موسسه ربطي به موسسه نداشته و در دفاتر موسسه منعكس نمي شوند. موسساتي كه از نظر قانون به ثبت رسيده اند به عنوان اشخاص حقوقي شناخته مي شوند.
فرض واحد اندازه گيري بر حسب پول
         اندازه گيري بر حسب پول استفاده از يك واحد اندازه گيري مشترك جهت برقراري مفاهمه در مورد منابع اقتصادي غير هم جنس و ابزار مناسبي جهت اندازه گيري نتايج حاصل از بكارگيري اين منابع است.

فرض تداوم فعاليت
         يك موسسه به عنوان موجوديتي مستقل مي تواند خود را با شرايط و اوضاع و احوال اقتصادي به نحوي وفق دهد كه فعاليتهاي آن ادامه يابد. با قبول اين فرضيه هميشه سال آينده اي براي موسسه وجود خواهد داشت و بنا براين ثبت و طبقه بندي اطلاعات مالي موسسه به نحوي صورت خواهد گرفت كه با اطلاعات موسسات مشابه قابل مقايسه باشد.

فرض دوره مالي
         با وجود اينكه عمر ه موسسه نامحدود فرض مي شود ولي جهت ارزيابي عملكرد موسسه لازمست كه عمر موسسه را به دوره هايي مساوي تقسيم كرد كه اين طول زمان را دوره مالي مي نامند.

-    اصول پذیرفته شده حسابداري
         رهنمود ها و قواعد ناظر بر اندازه گيري , ثبت , پردازش و گزارشگري نتايج رويدادها و عمليات مالي يك موسسه را اصول حسابداري مي نامند. اصول حسابدار نحوه انعكاس وضعيت مالي و چگونگي محاسبه سود وزيان موسسه را بيان مي دارد.

اصل بهاي تمام شده تاریخی
        بر اساس اين اصل , ثبت , پردازش و گزارش رويدادهاي مالي موسسه بر مبناي بهاي تمام شده اين رويدادها در زمان وقوع آنها انجام مي گيرد. يعني دارايي ها , بدهي ها, درآمدها و هزينه هاي موسسه به قيمتهاي معامله شده واقعي كه متكي به اسناد و مدارك مثبته است در دفاتر موسسه ثبت مي شوند.
اصل تحقق درآمد
        طبق اين اصل درآمد موسسات خدماتي زماني تحقق مي يابد كه خدمت مورد توافق ارائه شده باشد و در مورد موسسات بازرگاني و توليدي درآمد هنگامي تحقق يافته تلقي مي شود كه كالا يا محصول موسسه در مالكيت مشتري قرار گيرد. در تحقق درآمد زمان وصول وجه معامله تاثير ندارد.

اصل تطبيق هزينه ها با درآمد ها
        بر اساس اين اصل درآمدها و هزينه هاي يك موسسه مي بايست از لحاظ دوره زماني با يكديگر مطابقت داشته باشد. يعني هزينه هاي يك دوره بايد از درآمد هاي همان دوره كسر شود تا نتيجه عملكرد موسسه ( سود يا زيان) مشخص شود. اين اصل را "اصل وضع هزينه هاي يك دوره از درآمدهاي همان دوره " نيز مي نامند.

اصل افشا
          طبق اين اصل اطلاعات و حقايقي كه آگاهي از آنها براي نتيجه گيري از گزارشهاي مالي ضرورت دارد و عدم افشاي آنها سبب گمراهي استفاده كنندگان از اين گزارشها مي شود بايد همراه با صورتهاي مالي افشا و ارائه شوند.

-    قواعد محدود کننده حسابداری
  در پاره ای از موارد امکان اجرا وبکار گیری اصول ،مفروضات و استانداردهای حسابداری نمی باشد که به آن قواعد محدود کننده حسابداری می گویند. قواعدی هم چون فزونی منافع برمخارج و خصوصیات صنعت از آن جمله است .
-    استانداردها يا رويه هاي حسابداري
     جهت اجراي اصول پذيرفته شده حسابداري , روشها و رويه هاي خاصي توسط مجامع حرفه اي حسابداري تدوين و توصيه شده است كه به آن ها استانداردهاي حسابداري گفته مي شود هر موسسه اي از ميان روشها يا رويه هاي مجازي كه به عنوان استاندارد مطرح شده اند روشهايي را كه با توجه به شرايط خاص آن موسسه مناسب تشخيص داده مي شوند انتخاب و مورد استفاده قرار مي دهد.

(تمرين)
موسسه نراق كيش طي شهريور ماه ۱٣٧٩ عمليات زير را انجام داده است.
1/6/79- واریز  000/000/400 ریال سرمایه موسسه به حساب جاری 145 بانک سپه.
2/6/79 -دریافت 000/000/20 ریال طی چک شماره 1 از حساب جاری بانک سپه و واریز وجه آن به صندوق موسسه
5/6/79 - خرید یک باب ساختمان جهت دفتر موسسه و پرداخت 000/000/300 ریال بهای آن طی چک شماره 2 از بانک سپه (بهای زمین آن 000/000/100 یال تعیین شد)
6/6/79- خرید 10 دستگاه رایانه از شرکت رایانه ساز جمعا به مبلغ 000/000/40 ریال طی چک شماره 3 از بانک سپه
10/6/79- ارسال صورتحسابی به مبلغ 000/000/15 ریال به شرکت آفتاب بابت خدمات ارائه شده به آن شرکت
15/6/79- پرداخت 000/000/1 ریال بابت خرید ملزومات مصرفی رایانه ها از صندوق موسسه
20/6/79 - دریافت 000/000/5 ریال وجه نقد از شرکت آرمان بابت خدماتی که به آن شرکت ارائه شده بود. این مبلغ به صندوق بنگاه واریز شد.
25/6/79 - دریافت 000/000/15 ریال وجه صورتحساب ارسالی به شرکت آفتاب و واریز ان به حساب جاری بانک سپه
30/6/79 - پرداخت 000/000/9 ریال بابت حقوق کارکنان موسسه طی چک شماره 4 از حساب جاری بانک سپه
31/6/79 - انعقاد قرارداد ارائه خدمات مشاوره ای با شرکت بهرنگ و دریافت 000/000/10  ریال بابت خدماتی که در سه ماه آینده باید ارائه شود. این مبلغ به حساب جاری بانک سپه واریز شد.
مطلوبست:
1 – ثبت وقایع فوق در معادله حسابداری موسسه نراق کیش در هر یک از تاریخهای مذکور
2 – تهیه صورت سود وزیان برای شهریور ماه 79
3 – تهیه صورتحساب سرمایه موسسه برای شهریور ماه 79
4 – تهیه  ترازنامه موسسه در 31/6/79














                                           فصل سوم :
فرآيند ثبت در حسابداري
     
      در سيستم حسابداري مترادف يا دوبل يا حسابداري دو طرفه هر اتفاق مالي لااقل در دو حساب اثر مي گذارد. مديران و صاحبان موسسات مايلند در دوره هاي مالي مشخص از وضعيت مالي  موسسه تحت تصدي يا متعلق به خود يعني از وضعيت دارايي ها و بدهي هاي آن اطلاع حاصل نمايد. و در واقع تاثير معاملات را در حسابهاي مذكور مورد بررسي و ملاحظه قرار دهند.
    بطور کلی تاثیر تمام رویدادهای مالی را می توان روی معادله اساسی حسابداری نشان داد به نحوی که توازن معادله بهم نخورد . بعبارت بهتر تاثیر افزایشی یا کاهشی رویدادهای مالی روی این معادله قابل ارائه است .
-    انواع گروه حساب ها
انواع گروه حساب ها را می توان به پنج گروه زیر تقسیم نمود :
1-    دارائی ها
2-    بدهی ها
3-    سرمایه
4-    درآمد ها
5-    هزینه ها

-    انواع حساب ها از لحاظ ماهیت
حساب ها را از لحاظ ماهیت می توان به دو گروه زیر تقسیم کرد :
1-    حساب های ماهیت بدهکار
2-    حساب های ماهیت بستانکار
دارائی ها و هزینه ها دارای ماهیت بدهکار و بدهی ها ، سرمایه و درآمدها دارای ماهیت بستانکار می باشند . این تقسیم بندی قراردادی می باشد .
 براي پاسخگويي به نياز مديران و صاحبان موسسات و ديگر تصميم گيرندگان صورتحسابي به نام تراز نامه يا بيلان تهيه مي شود.
صورتحساب ترازنامه يا بيلان از سه بخش اصلي تشكيل مي شود.
۱ – عنوان صورتحساب
٢ – سمت راست صورتحساب
٣ – سمت چپ صورتحساب

    حسابداران جهت ثبت و نگهداري رويدادهاي مربوط به هر يك از اطلاعات مالي از پرونده مخصوصي به نام حساب استفاده مي كنند.
"حساب" پرونده خاصي است كه در آن فقط دو نوع رويداد يعني افزايش يا كاهش قابل ثبت است. حسابداران براي سهولت در نتيجه گيري از ثبت ها و جدا كردن افزايش ها و كاهش هاي يك حساب از يك فرم T شكل جهت نمايش حساب استفاده كرده اند كه به آن حساب تي گفته مي شود.
هر حساب T داراي مشخصات زير است:
● عنوان حساب كه در بالاي T نوشته مي شود.
● طرف راست حساب كه در مورد همه حسابها به صورت قراردادي " بدهكار" ناميده مي شود.
● طرف چپ حساب كه در مورد همه حسابها به صورت قراردادي " بستانكار" ناميده مي شود.


                       عنوان حساب                   صندوق

                           طرف راست           طرف چپ
                                بدهكار               بستانكار

مفهوم بدهكار و بستانكار
    وقتي گفته مي شود " حساب صندوق بدهكار شده است" معني آن اين است كه رقمي را در طرف راست آن ثبت كرده اند و به همين ترتيب اگر گفته شود حساب صندوق ۵٠٫٠٠٠ ريال بستانكار شده است بدين معني است كه مبلغ ۵٠٫٠٠٠ ريال در طرف چپ حساب صندوق ثبت شده است و اين موضوع در مورد همه حسابها صادق است.
نكته :
● از لحاظ نحوه افزايش و كاهش حسابها , دارايي ها و هزينه ها و مشابه يكديگر بوده و بدهي ها , سرمايه و درآمد ها نيز با يكديگر شبيه هستند.
● واژه هاي " بدهكار " و " بستانكار" صرفا دو واژه قراردادي جهت نامگذاري طرفهاي راست و چپ حسابها هستند و هيچ مفهوم ديگري ندارند. گاهي حسابداران به جاي بدهكار و بستانكار از دو كلمه اختصاري " بد" و " بس" نيز استفاده مي كنند.

● اگر گفته شود حساب هزينه حقوق ۱٠٠٫٠٠٠ ريال بدهكار شده است, بدين معني است كه اين حساب ۱٠٠٫٠٠٠ ريال افزايش يافته است و اگر حساب بانك ۱٠٠٫٠٠٠ ريال بستانكار شود, به اين معني است كه حساب بانك كه يكي از دارايي هاي موسسه است مبلغ ۱٠٠٫٠٠٠ ريال كاهش يافته است.

براي كسب اطلاع از اينكه چه مبلغي در حساب بانك وجود دارد بايد حساب را مانده گيري كرد.
جهت مانده گيري حسابها به روش زير عمل مي كنيم:
● ارقام مندرج در طرفهاي بدهكار و بستانكار حساب را جمع مي كنيم .
● رقم كوچكتر را زير رقم بزرگتر نوشته و از آن كسر مي كنيم.
● رقم باقيمانده را اصطلاحا مانده حساب مي ناميم.

    بدیهي است كه مانده هر حساب در طرفي باقي مي ماند كه آن حساب را افزايش مي دهيم بنا براين با توجه به قاعده افزايش و كاهش حسابها:
● مانده عادي همه حسابهاي دارايي بدهكار است.
● مانده عادي همه حسابهاي بدهي بستانكار است.
● مانده عادي حساب سرمايه بستانكار است.
● مانده عادي همه حسابهاي درآمد بستانكار است.
● مانده عادي همه حسابهاي هزينه بدهكار است.
کاربردهاو محدودیتهای تراز آزمایشی
      اگر چه تراز آزمایشی وسیله ای جهت حصول اطمینان حسابداران از موازنه در ثبتهای حسابداری است ولی به دلیل ارائه اطلاعات مفیدی در زمینه گردش حسابهای طی دوره و مانده هر حساب در پایان دوره می تواند مورد استفاده مدیران موسسات نیز قرار گیرد. به همین جهت معمولا در پایان هر ماه تراز آزمایشی حسابهای موسسه تهیه و به مدیران ارائه می شود.در سیستم های مکانیزه حسابداری برنامه رایانه ای مربوط به ثبت حسابها معمولا طوری تنظیم می شود که انجام هر ثبت و انعکاس آن در حسابها مشروط به موازنه بودن ارقام بدهکار و بستانکار آن ثبت است لذا چنانچه ثبت ها توسط رایانه مورد پذیرش قرار گیرد مسلما تراز آزمایشی حسابها نیز که منتج از این ثبت هاست در هر مقطع زمانی در موازنه خواهد بود. اما در سیستم های دستی حسابداری امکان دارد که بر اثر اشتباهات مختلفی تراز آزمایشی در موازنه نباشد.
تراز آزمايشي
      حسابداران جهت حصول اطمينان از اينكه بابت حسابهايي كه در طي يك دوره بدهكار كرده اند حسابهايي به همان مبلغ بستانكار شده است, در مقاطع زماني مشخصي مانند پايان هر ماه اقدام به نوعي آزمايش مي كنند . اين آزمايش با تهيه جدولي از حسابهاي موسسه به نام تراز آزمايشي صورت مي گيرد.
جهت تهيه تراز آزمايشي ابتدا بايد همه حسابهاي موسسه مانده گيري شود. سپس جمع عمليات بدهكار و بستانكار هر حساب به همراه مانده آن به جدول تراز آزمايشي منتقل مي شود.



كاربرد ها و محدوديت هاي تراز آزمايشي
    اگر چه تراز آزمايشي وسيله اي جهت حصول اطمينان حسابداران از موازنه در ثبت هاي حسابداري است ولي به دليل ارائه اطلاعات مفيدي در زمينه گردش حسابهاي طي دوره و مانده هر حساب در پايان دوره مي تواند مورد استفاده مديران موسسات نيز قرار گيرد. به همين جهت معمولا در پايان هر ماه تراز آزمايشي حسابهاي موسسه تهيه و به مديران ارائه مي شود.


(تمرين)
موسسه خدماتي حقوقي عادل از ابتداي مهر ماه ۱٣٧٩ تشكيل و عمليات زير را طي دو ماهه مهر ماه و آبان ٧٩ انجام داده است:
۱/٧ - واريز ۵٠٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال سرمايه موسسه به حساب جاري ٢٠٠ بانك سپه
۵/٧ - خريد يك دستگاه رايانه از شركت پردازان به مبلغ ٤٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال كه ٣٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال آن طي چك از حساب جاري موسسه پرداخت شد و بقيه بهاي آن قرار شد پس از سه ماه پرداخت شود.
۸/٧ - خريد يك دستگاه فتوكپي به مبلغ ٦٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال از شركت پرتو كه نصف بهاي آن طي چك از حساب جاري پرداخت شد و براي بقيه بهاي آن دو برگ سفته هر يك به مبلغ ۱٫۵٠٠٫٠٠٠ ريال به سر رسيد ٣٠ مهر و ٣٠ آبان ٧٩ امضا و به فروشنده تسليم شد.
۱٠/٧ - صدور چكي به مبلغ ۱٠٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال و دريافت وجه آن و واريز به صندوق موسسه
۱۵/٧ - خريد مقداري لوازم التحرير به مبلغ ۵٠٠٫٠٠٠ ريال و پرداخت وجه آن از صندوق
۱۸/٧ - ارائه خدمات مشاوره اي به شركت شادمان و ارسال صورتحسابي به مبلغ ٢٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال
٢٠/٧ - خريد تعدادي ميز و صندلي  به مبلغ ٣٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال از صنايع سهيل و پرداخت وجه آن طي چك از حساب جاري موسسه
٢۵/٧ - دريافت تسهيلات بلند مدت به مبلغ  ۱٠٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال از بانك سپه  و واريز مبلغ دريافتي به حساب جاري موسسه نزد همان بانك
٣٠/٧ - پرداخت ٤٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال حقوق مهر ماه كاركنان طي  چك از حساب جاري
٣٠/٧ - پرداخت ۱٫۵٠٠٫٠٠٠ ريال از صندوق بابت وجه يكي از سفته هايي كه به شركت پرتو داده شده بود ( در تاريخ ۸/٧ )
۵/۸ - دريافت وجه صورت حساب ارسالي به شركت شادمان به طور نقد ( اين صورتحساب در تاريخ ۱۸/٧ ارسال شده بود)
۱٠/ ۸ - دريافت ۵٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال از شركت آرام بابت خدماتي كه طي شش ماه آينده به آن شركت ارائه خواهد شد. اين مبلغ به حساب جاري موسسه واريز شد.
۱۵/۸ - دريافت صورتحسابي به مبلغ ۱٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال بابت هزينه تعميرات لوله كشي دفتر موسسه از شركت آريان

٢٠/۸ - برداشت ٢٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال از صندوق توسط آقاي لطفي صاحب موسسه جهت مصارف شخصي
٢۵/۸ - دريافت ٦٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال از شركت بهروزان بابت خدمات مشورتي ارائه شده به آن شركت. اين مبلغ به حساب جاري شركت واريز شد.
٣٠/۸ - پرداخت ٢٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال از صندوق بابت هزينه اجاره مهر و آبان دفتر موسسه
٣٠/۸ - پرداخت  ٤٫۵٠٠٫٠٠٠ ريال طي چك از حساب جاري بابت حقوق آبان ماه كاركنان موسسه
٣٠/۸ - پرداخت ۱٫۵٠٠٫٠٠٠ ريال از صندوق بابت سفته دوم ارائه شده به شركت پرتو ( در تاريخ ۸/٧ )

مطلوبست :
الف – تهيه و تكميل جدول جهت تجزيه و تحليل رويدادهاي فوق و تشخيص طرفهاي بدهكار و بستانكار هر رويداد
ب – ثبت رويداد ها در فرم حساب T شكل
پ – تهيه تراز آزمايشي ٤ ستوني در تاريخ ٣٠/۸/٧٩












فصل چهارم :
صورتحساب سود و زيان و سرمایه
 
      سرمايه گذاري معمولا با اين هدف صورت مي گيرد كه مثلا پس از گذشت يك سال مالي سرمايه اوليه به رقم بالاتري افزايش پيدا كند . يعني اين كه در اثر كار و تلاش در جهت اهداف موسسه سود هاي حاصله موجب افزايش سرمايه در طي دوره مالي شود و وضع زير تحقق پيدا نمايد:
     
        سود    + سرمايه اوليه   = سرمايه در پايان دوره مالي

در طول دوره مالي نيز اتفاق مي افتد كه صاحب موسسه براي تامين هزينه ها و مصارف شخصي خود مبالغي از صندوق موسسه برداشت نمايد.
اين برداشت ها اگر چه اثر كاهش دهنده در سرمايه دارد لكن ثبتهاي لازم به منظور كاهش سرمايه در حساب سرمايه در حساب سرمايه انجام نشده و اين ثبت ها در حساب ديگري به نام حساب برداشت به عمل مي آيد. تا به اين ترتيب ميزان سرمايه اوليه و نيز جمع برداشت هاي صاحبان موسسه مشخص و معلوم باشد. در عين حال علت امر آن است كه برداشت با فرض تحصيل سود و از محل آن انجام مي شود. بنا براين تلقي حساب برداشت به عنوان سرمايه و نشان دادن آن با علامت منفي در سمت چپ معادله اصلي حسابداري يا معادله ترازنامه مناسب تر خواهد بود:
       دارايي ها  = بدهي ها + ( برداشت – سود ) + سرمايه
محاسبه سرمايه در پايان دوره مالي را به شكل گزارش نيز مي توان نمايش داد:

                                     موسسه.......
                              صورتحساب سرمايه
                       براي دوره مالي منتهي به اسفند ماه  ......۱٣

سرمايه گذاري اوليه                                                       xx
سرمايه گذاري مجدد                                                       xx

جمع سرمايه گذاري                                                       xx
سود (زيان)                                   xx
(كسر) يا اضافه مي شود: برداشت        x
افزايش (كاهش)در سرمايه                                                x
سرمايه در پايان سال مالي                                               xxx


     صورتحساب سرمايه گردش حساب سرمايه را در طي دوره (سال) مالي نشان مي دهد بنابر اين صورتحساب فوق براي دوره مالي مشخص تهيه مي شود. سرمايه گذاري معمولا و قاعدتا با هدف تحصيل سود صورت مي گيرد . به اين ترتيب كه پس از سپري شدن دوره مالي سرمايه اوليه در قبال انجام خدمات و دريافت وجوه مابه ازاء آن به رقم ديگري تبديل مي شود.
     در جريان انجام فعاليت هاي موضوع كار موسسه وجوهي دريافت مي شود (صندوق) يا قابليت دريافت مي يابد (حساب بدهكاران) كه هر دو حساب از زمره حسابهاي دارايي مي باشد. براي برقراري معادله اصلي ترازنامه ناگزير مي بايست ارقام طرف ديگر معادله نيز افزايش يابد. به افزايش مذكور درآمد گفته مي شود. كه پس از كسر هزينه ها از آن خالص سود به دست مي آيد.
بنا براين سرمايه در پايان دوره معادل جمع سرمايه گذاري اوليه و سود حاصله در طي دوره مالي خواهد بود.

سود طي دوره مالي  + سرمايه گذاري اوليه = سرمايه در پايان دوره مالي

     از سوي ديگر صاحب يا صاحبان موسسه در طي دوره مالي مبالغي را از حساب هاي دارايي موسسه برداشت مي كنند. اين برداشت منطقا با فرض تحصيل سود به عمل مي آيد. زيرا در غير اين صورت برداشت از محل سرمايه خواهد بود واين عمل با اصل تداوم فعاليت هماهنگ نيست. زيرا برداشت از سرمايه به معني ميل به صفر كردن آن و در نتيجه تعطيل موسسه مي باشد.
اگر ميزان هر برداشت از سود هر سهم كسر شود جمع ميزان سود هاي حاصله و برداشت هاي انجام شده در طول سال نامشخص و مخدوش خواهد شد.
براي جلوگيري از اين امر ميزان برداشت هاي صاحب يا صاحبان موسسه جداگانه نگهداري و در پايان سال از سود و مالا سرمايه كسر خواهد شد.  

سود وزيان
    سود وزيان در موسساتي كه در قبال ارائه و عرضه يا فروش خدمات خود وجوهي به عنوان درآمد تحصيل و دريافت مي كنند از طريق كسر مجموع هزينه ها از درآمد ها به دست مي آيد. که آن را در گزارشی به نام صورت سود و زیان ارائه می گردد .
     عنوان صورتحساب شامل سه جزء است. نام موسسه , عنوان صورتحساب سود وزيان و دوره اي كه سود وزيان براي آن دوره مالي محاسبه مي شود.
صورت سود وزیان برای یک دوره مالی ارائه می شود و نتیجه عملکرد یک موسسه را طی یک دوره مالی نشان می دهد .


                                     موسسه.........
                                 صورتحساب سود وزيان
                 براي دوره مالي منتهي به اسفند ماه.......... ۱٣

درآمد                                                                              xxx
كسر مي شود: هزينه ها
                 هزينه حقوق                           x
                 هزينه اجاره                           x
                 هزينه آب و برق                     x
                 هزينه پست و تلگراف             x
                 .
                 هزينه متفرقه                         x

جمع هزينه ها                                                                     xx

سود يا زيان                                                                         x



(تمرين)

در پايان سال ۱٣٧۵دارايي هاي بنگاه ياران ٢۵۱٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال و بدهي هاي آن بالغ بر ۱۱٧٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال است. بنگاه ياران در سال ۱٣٧۱ معادل ٧٫۵٠٠٫٠٠٠ ريال سود داشته است كه صاحب بنگاه معادل ۵٠% آن را برداشت نموده است. در سال هاي بعد هر ساله٢٠% به ميزان سود و ۵ % به ميزان برداشت نسبت به سال قبل افزوده شده است.
سرمايه اوليه بنگاه ياران در ابتداي سال ۱٣٧۱ چه قدر بوده است؟










فصل پنجم :
دفاتر روزنامه و كل

لزوم نگهداري دفتري جهت ثبت وقايع مالي روزانه
     اگر رويدادهاي مالي موسسه مستقيما در حسابهاي T ثبت شود پيگيري و بررسي چگونگي ثبت اين رويدادها در زمانهاي بعدي ممكن نخواهد شد. ضمنا بسيار امكان دارد كه در ثبت يك رويداد حساب يا حسابهايي بدهكار شود ولي ثبت طرف بستانكار آن فراموش شود و يا در ثبت ارقام بدهكار و بستانكار حسابها اشتباه شود. جهت جلوگيري از بروز چنين اشتباهاتي و براي فراهم آوردن امكان بررسي ثبت رويدادها در آينده حسابداران وقايع مالي را قبل از ثبت در حسابها در دفتري به نام روزنامه به ترتيب تاريخ وقوع ثبت مي كنند.
     در اين دفتر اطلاعات مربوط به هر يك از وقايع مالي به طور كامل ثبت مي شود . اين اطلاعات شامل , تاريخ واقعه, نام حسابهاي بدهكار و بستانكار, مبالغ بدهكار و بستانكار و شرح كافي در مورد واقعه است.
     دفتر روزنامه يكي از دفاتر قانوني است. موسساتي كه مشمول پرداخت ماليات هستند مي بايست قبل از شروع سال مالي خود دفتر روزنامه اي جهت ثبت وقايع مالي خود خريداري و در اداره ثبت شركتها و يا دفتر اسناد رسمي به ثبت رسانده و آن را پلمب كنند.

تعريف :
     دفتر روزنامه دفتري است كه رويدادها و عمليات مالي يك موسسه به ترتيب تاريخ وقوع در آن ثبت مي شود.

نحوه ثبت رويدادها در دفتر روزنامه
    هر واقعه مالي مي بايست به ترتيب تاريخ وقوع در دفتر روزنامه ثبت شود . براي اين منظور در ستون رديف دفتر روزنامه , شماره واقعه مالي به ترتيب از ابتداي سال درج مي شود. تاريخ رويداد مالي در ستون تاريخ به تفكيك روز و ماه نوشته مي شود. معمولا سال مالي نيز در بالاي صفحه روزنامه قيد مي شود.
در ستون شماره دفتر كل , شماره حسابهايي كه در اين رويداد بدهكار يا بستانكار خواهند شد نوشته مي شود. در ستون شرح ابتدا نام حسابهايي كه در اين رويداد بدهكار مي شوند نوشته مي شود . سپس نام حساب يا حسابهايي كه بايد بستانكار شوند با كمي فاصله از سمت راست قيد مي شود . پس از ذكر نام حسابهاي بدهكار و بستانكار ارقام مربوط به آنها در ستون هاي بدهكار و بستانكار و در مقابل هر حساب نوشته مي شود. براي هر رويداد مالي شرح مختصر و مفيدي نوشته مي شود. اين شرح مي بايست به نحوي تنظيم شود كه دليل بدهكار و بستانكار شدن حسابها را توجيه كند.
با توجه با اينكه در ثبت هر واقعه مالي حساب يا حسابهايي بدهكار شده و در مقابل حساب يا حسابهاي ديگر بستانكار مي شود و جمع ارقام بدهكار و بستانكار هر رويداد مساوي است لذا جمع ارقام ستونهاي بدهكار و بستانكار دفتر روزنامه نيز در پايان هر روز مي بايست موازنه باشد. بنا براين جمع ستونهاي بدهكار و بستانكار هر صفحه دفتر روزنامه به صفحه بعد منتقل مي شود تا در هر مقطع زماني بتوان از موازنه بودن آنها اطمينان يافت. هر ثبت دفتر روزنامه را يك آرتيكل مي نامند . اگر در يك ثبت فقط يك حساب بدهكار و يك حساب بستانكار شود آن را آرتيكل ساده مي گويند و چنانچه بيش از يك حساب بدهكار يا بستانكار شود آن را آرتيكل مركب مي نامند.

دفتر كل
    هدف از ثبت رويداد هاي مالي در دفتر روزنامه در واقع نگهداري اطلاعات مربوط به وقايع مالي موسسه به ترتيب تاريخ وقوع در يك دفتر و نظم بخشيدن به عمليات انتقال اين اطلاعات به حسابهاي مربوط است. ثبت رويدادها در حساب T شكل صرفا جنبه آموزشي داشته و حسابداران جهت سهولت در نشان دادن حسابها از آن استفاده مي كنند. شكل واقعي حساب مي بايست علاوه بر ارقام بدهكار و بستانكار حاوي اطلاعاتي در زمينه تاريخ و شرح رويداد نيز باشد. اين دفتر كه حاوي كليه حسابهاي اصلي موسسه است به دفتر كل موسم است

تعريف:
     دفتر كل دفتر اصلي هر موسسه است كه حسابهاي موسسه به تفكيك در آن نگهداري مي شود . اين دفتر اطلاعات لازم را براي تهيه صورتهاي مالي فراهم مي كند.
جزئيات دفتر كل به شرح زير است:
● نام حساب كه در بالاي هر صفحه نوشته مي شود.
● ستون شماره روزنامه كه شماره صفحه يا رديف دفتر روزنامه در آن نوشته مي شود.
● ستون تاريخ كه نشان دهنده تاريخ رويداد مالي است و همان تاريخي است كه در دفتر روزنامه نوشته شده است.
● ستون شرح كه فقط جمله به شرح دفتر روزنامه در آن نوشته مي شود مگر در مواردي كه ذكر توضيح خاصي در آن ضرورت يابد.
● ستونهاي بدهكار و بستانكار كه ارقام آنها عينا از دفتر روزنامه منتقل مي شود.
● ستون مانده كه پس از ثبت هر واقعه (بدهكار و بستانكار) نشان دهنده مانده حساب در آن تاريخ است.
● ستون تشخيص كه بدهكار يا بستانكار بودن مانده حساب را با قيد كلمه "بد " يا "بس" در آن نشان مي دهند.
دفتر كل نيز يكي ديگر از دفاتر قانوني موسسات است كه همراه با دفتر روزنامه مي بايست قبل از شروع سال مالي توسط موسسه تهيه و در اداره ثبت شركتها و يا ادارات ثبت اسناد رسمي (در شهرستانها ) به نام موسسه به ثبت رسيده و پلمب شود.
نحوه انتقال رويداد مالي از دفتر روزنامه به دفتر كل
     اطلاعات رويدادهاي ثبت شده در دفتر روزنامه مي بايست در اسرع وقت به دفتر كل منتقل شود. پس از ثبت هر صفحه از دفتر روزنامه اطلاعات مندرج در آن را مي توان به دفتر كل منتقل كرد. جهت حصول اطمينان از عدم بروز اشتباه در انتقال ارقام حسابها از دفتر روزنامه به دفتر كل بهتر است كه انتقال حسابهاي يك آرتيكل انجام گرفته و سپس انتقال حسابهاي آرتيكل بعدي انجام شود. با انتقال هر حساب به دفتر كل شماره آن حساب در دفتر كل در ستون مربوطه در دفتر روزنامه ثبت مي شود . ثبت اين شماره به منزله تكميل عمليات انتقال آن حساب تلقي مي شود.

دفتر روزنامه و كل مشترك
    در برخي از موسسات نوعي دفتر روزنامه و كل مشترك نگهداري مي شود كه در آن براي حسابهايي كه داراي گردش زياد هستند ستونهاي ثابتي در نظر گرفته شده است. طبق قانون مالياتهاي مستقيم موسساتي كه از دفاتر روزنامه و كل مشترك استفاده مي كنند همچنان موظف به نگهداري دفتر كل جداگانه مي باشند.
مهمترين نكاتي كه در تحرير دفاتر روزنامه و كل بايد رعايت شود :
الف – دفتر روزنامه
      در تحرير دفتر روزنامه نكات زير بايد رعايت شود:
● تمام صفحات دفتر روزنامه بايد قبلا شماره گذاري شود. هيچ يك از صفحات دفتر روزنامه نبايد باطل يا از آن خارج شود.
● رويدادهاي مالي در همان روزي كه اتفاق مي افتد بايد در دفتر روزنامه ثبت شوند.
● مطالب و ارقام بايد با خطي خوانا و با قلم نوشته شود.
● از پاك كردن , تراشيدن و يا محو كردن مطالب با مواد شيميايي يا هر طريق ديگر بايد خود داري شود.
● از قلم خوردگي تا حد امكان بايد اجتناب شود مگر در موارد استثنايي و تنها براي تصحيح اشتباه كه در اين صورت بايد با قلم قرمز روي مطلب يا رقم اشتباه خط كشيده شود و رقم يا مطلب صحيح بالاي آن نوشته شود.
● دفتر بايد پاكيزه نگهداري شود.




ب – دفتر كل
        در تحرير دفتر كل بايد نكات زير رعايت شود:
● تمام صفحات دفتر كل بايد ابتدا شماره گذاري شود. هيچ يك از صفحات نبايد باطل و يا از دفتر جدا شود.
● به هر يك از حسابهاي دفتر كل صفحه يا صفحات جداگانه اختصاص مي يابد. تعداد اين صفحات به ميزان گردش حسابها بستگي دارد.
● نحوه چيدن حسابها در دفتر كل معمولا به ترتيب انعكاس آنها در ترازنامه است. يعني ابتدا حسابهاي دارايي سپس حسابهاي بدهي و نهايتا حسابهاي ارزش وي‍ژه در دفتر كل گنجانده مي شوند.
براي سهولت شناسايي و مراجعه به حسابهاي دفتر كل مي توان حسابها را طبقه بندي و شماره گذاري (كد گذاري) كرد.
● هيچ رويداد يا رقمي را نمي توان در دفتر كل وارد كرد مگر اينكه قبلا در دفتر روزنامه ثبت شده باشد.
● معاملات ثبت شده در دفتر روزنامه بايد در اسرع وقت به دفتر كل منتقل شود.
● در ستون شرح دفتر كل به جزء عبارت " به شرح دفتر روزنامه" معمولا چيزي نوشته نمي شود.
● مطالبات و ارقام در دفتر كل بايد با خطي خوانا و با قلم نوشته شود.
● هيچ مطلبي نبايد بين سطور يا در حاشيه دفتر نوشته شود
● از تراشيدن و پاك كردن يا محو كردن مطالب نوشته شده بايد اجتناب شود.
● جهت تصحيح اشتباه بايد با قلم روي مطلب يا رقم اشتباه خط كشيده شده و مطلب يا رقم صحيح بالاي آن نوشته شود.
جهت حصول اطمينان از صحت ثبت هاي انجام شده در دفاتر روزنامه و كل موسسه تراز آزمايشي از گردش حسابها و مانده آنها تهيه مي شود.

 (تمرين)
     آقاي نوروزي در اول شهريور ماه ۱٣٧٩ آژانس مسافرتي پرتو را داير كرد. رويدادهاي مالي آژانس مذكور در شهريور ماه به شرح زير است:
۱/٦ - اختصاص ۱۵٠٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال وجه نقد و يك دستگاه ميني بوس به ارزش ٢٠٠٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال توسط آقاي نوروزي به عنوان سرمايه در آژانس
۱/٦ - افتتاح حسابجاري در بانك سپه و واريز ۱٠٠٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال از صندوق به حساب جاري مذبور
۱/٦ - پرداخت ۵٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال طي چكي از حساب جاري بانك سپه بابت اجاره دو ماهه شهريور و مهر دفتر آژانس
۵/٦ - خريد نوشت افزار به مبلغ ۵٠٠٫٠٠٠ ريال و پرداخت وجه آن از صندوق
۱٠/٦ - پرداخت ۱٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال بابت چاپ آگهي تبليغاتي در روزنامه طي چكي از حساب جاري بانك سپه 


۱۵/٦ - دريافت ٣٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال از شركت هواپيمايي كهكشان بابت كارمزد فروش بليط براي آن شركت و واريز اين مبلغ به حساب جاري بانك سپه
۱٧/٦ - دريافت صورتحسابي به مبلغ ۸٠٠٫٠٠٠ ريال از تعميرگاه راستي بابت تعمير ميني بوس آژانس
٢٠/٦ - ارسال صورتحسابي به مبلغ ٢٫۵٠٠٫٠٠٠ ريال به شركت راه آهن شمال بابت كارمزد فروش بليط براي آن شركت
٣٠/٦ - پرداخت ٢٫٢٠٠٫٠٠٠ ريال بابت حقوق و دستمزد كاركنان آژانس طي چك از حساب جاري بانك سپه

مطلوبست:
الف – ثبت رويدادهاي فوق در دفتر روزنامه آژانس پرتو
ب – انتقال اقلام از دفتر روزنامه به حساب هاي دفتر كل ( در دفتر كل آژانس پرتو حسابهاي زير نگهداري مي شود:)

نام حساب                                                             شماره صفحه
صندوق                                                                        ۱
بانك                                                                            ۱٠
حسابهاي دريافتني                                                          ۱۵
ملزومات اداري                                                             ۱٧
پيش پرداخت اجاره                                                        ۱٩
وسايط نقليه                                                                  ٢۵
حسابهاي پرداختني                                                        ٣٠
سرمايه                                                                       ٤٠
درآمد                                                                         ۵٠
هزينه حقوق و دستمزد                                                   ٦۱
هزينه چاپ و آگهي                                                        ٦٣
هزينه تعمير وسايط نقليه                                                 ٦۵

پ – تهيه تراز آزمايشي ٢ ستوني از مانده حسابها در ٣٠/٠٦/۱٣٧٩








فصل ششم :
سند حسابداري و حساب هاي معين

حسابهاي معين
        اگر براي همه حساب هاي مورد نياز موسسه در دفتر كل سر فصل جداگانه اي ايجاد شود تعداد حسابها بطور قابل ملاحظه اي افزايش خواهد يافت. اگر براي هر  يك از مشتريان موسسه يك حساب در دفتر كل ايجاد شود بيش از ۵٠٠ حساب در دفتر كل فقط به مشتريان اختصاص خواهد يافت . جهت جلوگيري از افزايش تعداد حسابهاي دفتر كل حسابداران اقدام به نگهداري " حسابهاي معين" براي هر يك از حسابهاي دفتر كل مي كنند. بطور مثال براي مطالبات كوتاه مدت موسسه فقط يك حساب در دفتر كل به نام " حساب هاي دريافتني" ايجاد شده و براي هر يك از مشتريان موسسه يك حساب معين به نام وي نگهداري مي شود . حسابهاي معين را در دفتري تحت عنوان " دفتر معين" نگهداري مي كنند.

تعريف:
          دفتر معين دفتري است كه حسابهاي موسسه را در سطح تفصيلي در آن نگهداري مي كنند. با اين معني كه براي هر حساب كل مي توان چندين حساب معين در دفتر معين نگهداري كرد.
      تنها تفاوت دفتر معين با دفتر كل در اين است كه به جاي شماره صفحه دفتر روزنامه در دفتر معين شماره سند نوشته شده است. اطلاعات حسابهاي كل از دفتر روزنامه منتقل مي شود در حالي كه اطلاعات حسابهاي معين از فرمي به نام      " سند حسابداري" به اين دفتر منتقل مي شود.

معرفي سند حسابداري
        قبل از ثبت رويدادهاي مالي در دفاتر قانوني ( دفاتر روزنامه و كل) حسابداران با مسايل زير مواجه اند:
۱ – اطلاعات حساب هاي دفتر كل از طريق دفتر روزنامه منتقل مي شود و براي هر حساب دفتر كل لازم است كه چندين حساب معين نگهداري شود. اگر اطلاعات اين حساب ها نيز از طريق روزنامه منتقل شود حجم ثبت رويدادها در دفتر روزنامه بسيار زياد خواهد شد. پس براي انتقال اطلاعات حساب هاي معين از چه ابزاري بايد استفاده كرد؟
٢ – چگونه مي توان از صحت تشخيص حساب ها ارقام و محاسبات مربوط به هر حساب و رعايت مقررات و آيين نامه هاي موسسه قبل از ثبت رويداد در دفتر روزنامه و كل اطمينان حاصل كرد؟
٣ – چگونه مي توان تاييد و تصويب مديريت موسسه را نسبت به رويداد هاي مالي قبل از ثبت آنها در دفاتر قانوني كسب كرد؟

نحوه تنظيم سند حسابداري
      براي همه رويدادهاي مالي موسسه مي بايست ابتدا سند حسابداري تنظيم شود. اطلاعات سند حسابداري به شرح زير تكميل مي شود:
شماره : نشان دهنده شماره رديف ثبت رويداد در دفتر روزنامه است.
تاريخ : نشان دهنده تاريخ رويداد مالي است.

شماره حساب : چنانچه حسابهاي موسسه طبقه بندي و شماره گذاري شده باشد شماره حسابها در اين ستون نوشته مي شود.

شرح : نام حساب هاي دفتر كل و معين در هر رويداد در اين ستون نوشته شده و پس از ثبت آرتيكل مربوطه شرح كافي از رويداد مالي در زير آن نوشته مي شود.

صفحه معين : نشان دهنده شماره صفحه حسابهاي معين در دفتر معين است كه پس از انتقال حسابهاي معين در اين ستون نوشته مي شود.

مبلغ جزء: نشان دهنده مبلغ حسابهاي معين است.

ستونهاي بدهكار و بستانكار: مبالغ بدهكار و بستانكار حسابهاي كل در هر آرتيكل در اين ستونها نوشته مي شود.
پس از ثبت رويداد در سند حسابداري جمع ستونهاي بدهكار و بستانكار بايد موازنه شود. پس از خاتمه عمليات ثبت سند در دفتر روزنامه اسناد ثبت شده آماده ثبت در دفتر معين است. حسابهاي معين از طريق سند حسابداري به دفتر معين منتقل مي شود و ذكر شماره صفحه حساب معين در سند حسابداري به نشانه انتقال اطلاعات از سند حسابداري به دفتر معين است.در دفتر روزنامه فقط حسابهای کل وارد می شود و با استفاده از شرح نوشته شده در سند حسابداری شرح مختصری از رویداد در دفتر روزنامه نوشته می شود. پس از ثبت سند حسابداری در دفتر روزنامه شماره ردیف روزنامه به عنوان شماره سند حسابداری در قسمت بالای سند نوشته می شود. پس از خاتمه عملیات ثبت سند در دفتر روزنامه , اسناد ثبت شده آماده ثبت در دفتر معین است. حسابهای معین از طریق سند حسابداری به دفتر معین منتقل می شود و ذکر شماره صفحه حساب معین در سند حسابداری به نشانه انتقال اطلاعات از سند حسابداری به دفتر معین است. پس از انتقال حسابهای معین سند حسابداری به همراه مدارک ضمیمه به ترتیب شماره سریال اسناد حسابداری بایگانی می شود .

موازنه حسابهاي معين با كل
      هر حساب كل مي بايست با معين هاي مربوط به خود در موازنه باشد. يعني جمع عمليات بدهكار و بستانكار هر حساب كل بايد با جمع عمليات بدهكار و بستانكار معينهاي مربوط به آن مساوي باشد و به همين ترتيب مانده هر حساب كل بايد با جمع مانده هاي معين هاي مربوط به آن مساوي باشد. جهت برقراري كنترل بيشتر در ثبت ها حسابداران معمولا براي همه حساب هاي كل موسسه حداقل يك حساب معين نگهداري مي كنند.
بنا براين چنانچه براي همه حساب هاي كل حداقل يك حساب معين نگهداري شود:

جمع عمليات بدهكار           جمع عمليات بدهكار              جمع ستونهاي
و بستانكار تراز          =      و بستانكار تراز       =        بدهكار و بستانكار
آزمايشي دفتر معين              آزمايشي دفتر كل               دفتر روزنامه

 (تمرين)
موسسه حمل و نقل ايران بار  فقط براي حساب هاي بانك حساب هاي دريافتني و حساب هاي پرداختني خود حساب هاي معين نگهداري مي كند عمليات زير رويدادهاي مالي موسسه طي دي ماه ۱٣۸١ است:
۱/١٠ - واريز سرمايه آقاي يوسفي صاحب موسسه به حسابهاي جاري زير:
حسابجاري بانك سپه         ۱٠٠٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال
حسابجاري بانك ملت         ٤٠٠٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال
۵/١٠ - خريد اثاثه اداري از شركت بهاران به مبلغ ۵٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال بطور نسيه
١٠/١٠- خريد دو دستگاه كاميون به ارزش ۸٠٠٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال از شركت رويا كه ٢٠٠٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال آن طي چك شماره ١ از بانك ملت پرداخت شد و بقيه بهاي كاميون ها قرار شد طي يكسال آينده به اقساط مساوي ماهانه پرداخت شود.
١۵/١٠ - حمل كالا براي شركتهاي مهر و آبان و ارسال صورتحساب به آن شركتها به شرح زير :
صورتحساب شماره ١ به شركت مهر به مبلغ ٦٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال
صورتحساب شماره ٢ به شركت آبان به مبلغ ٤٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال

٢٠/١٠ - پرداخت بيمه يكساله كاميونها به مبلغ ٣٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال طي چك شماره ١ از بانك سپه
٢۵/١٠ - دريافت صورتحساب تعمير يكي از كاميون ها از تعميرگاه صحت به مبلغ ٢٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال
٢٧/١٠- دريافت طلب از شركت مهر ( صورت حساب شماره يك مورخ ١۵/١٠ ) و واريز مبلغ دريافتي به حساب جاري بانك سپه
٣٠/١٠ - حمل كالا براي موسسه الوند و دريافت ٤٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال و واريز آن به حساب جاري بانك ملت
٣٠/١٠- پرداخت حقوق دي ماه رانندگان موسسه طي چك شماره ٢ از حساب جاري بانك ملت به مبلغ ١٠٫٠٠٠٫٠٠٠ ريال

مطلوبست:
ثبت عمليات فوق در دفتر روزنامه سه ستوني و انتقال به دفاتر كل و معين.
























فصل هفتم :
طبقه بندي و شماره گذاري حساب ها و اصلاح اشتباهات
مقدمه
موسسه را روشن خواهد ساخت. سه اطلاع مهم حسابداری یعنی دارایی ها , بدهی ها و ارزش ویژه در گزارش ترازنامه و دو اطلاع دیگر یعنی درآمد ها و هزینه ها در صورت سود وزیان منعکس می شوند. برای سهولت بخشیدن به امر مکانیزه کردن عملیات مالی موسسه و همچنین استفاده از بسته های نرم افزاری آماده , علاوه بر طبقه بندی , حسابهای موسسه را می بایست شماره گذاری (یا کد گزاری) کرد. 
طبقه بندي اقلام ترازنامه
      در همه ترازنامه هايي كه تاكنون تهيه كرده ايم فقط سه طبقه اصلي حسابها يعني دارايي ها, بدهي ها, و ارزش ويژه از يكديگر متمايز شده اند. اين ترازنامه ها را اصطلاحا طبقه بندي نشده مي نامند. به منظور قابل استفاده كردن اطلاعات ترازنامه جهت تجزيه و تحليل ها, دارايي ها و بدهي ها را مي بايست به زير مجموعه هاي اساسي طبقه بندي كرد. مثلا تفكيك بدهي هايي كه سر رسيد آنها در آينده نزديك فرا خواهد رسيد از بدهي هايي كه چند سال ديگر به سر رسيد آنها باقي مانده است جهت ارزيابي توان باز پرداخت موسسه ضروري است و يا نحوه تامين و مديريت بر دارايي هايي كه عمر آنها كوتاه مدت است با روشهاي مديريت و كنترل دارايي هاي طويل العمر متفاوت است. با توجه به اين موضوع يكي از مهمترين روشهاي طبقه بندي دارايي ها و بدهي ها تفكيك اقلام "جاري" از اقلام "غير جاري" است. اقلام جاري اقلامي هستند كه طي يك سال و يا دوره عملياتي نقد مي شوند و يا سر رسيد آنها فرا مي رسد.
دوره عملياتي در يك موسسه خدماتي مدت زماني است كه طول مي كشد تا وجوه پرداختي به كاركنان از محل فروش خدمات آنها دريافت شود. در اكثر موسسات دوره عملياتي كوتاه تر از يك سال است. به همين جهت معيار طبقه بندي دارايي ها و بدهي ها به جاري و غير جاري نقد شدن يا فرا رسيدن سررسيد آنها طي يك سال است.
طبقه بندي دارايي ها
     امروز حسابداران دارايي ها را به ۵ گروه زير طبقه بندي مي كنند:
● دارايي هاي جاري
● سرمايه گذاري هاي بلند مدت
● اموال ماشين آلات و تجهيزات
● دارايي هاي نامشهود
● ساير دارايي ها


دارايي هاي جاري
      تعريف: عبارتند از وجوه نقد و ساير منابعي كه انتظار مي رود طي يك سال يا يك دوره عملياتي موسسه به فروش رفته , وصول شده و يا مصرف شوند.
وجوه نقد موسسه در حسابهاي صندوق و بانك , سرمايه گذاري هاي كوتاه مدت موسسه در اوراق قابل داد و ستد حساب هاي دريافتني, اسناد دريافتني , موجودي هاي كالا , ملزومات مصرفي و پيش پرداختها مثالهايي از دارايي هاي جاري هستند.

سرمايه گذاري هاي بلند مدت
     " سرمايه گذاري در اوراق قرضه با سر رسيد بيش از يك سال و همچنين خريد سهام ساير شركتها به منظور نگهداري اين سهام براي مدتي بيش از يك سال به عنوان سرمايه گذاري هاي بلند مدت در ترازنامه طبقه بندي مي شوند"

اموال, ماشين آلات و تجهيزات
     " دارايي هاي مشهود و طويل العمري كه به منظور توليد و فروش محصول يا خدمت مور استفاده قرار مي گيرند به عنوان اموال, ماشين آلات و تجهيزات طبقه بندي مي شوند"
زمين, تاسيسات زمين, ساختمان, تاسيسات ساختماني, ماشين آلات و تجهيزات, وسايط نقليه و اثاثه اداري مثال هايي از گروه اموال و ماشين و تجهيزات هستند. در گذشته به اين گروه از دارايي ها اصطلاحا " داراي هاي ثابت " گفته مي شد.

دارايي هاي نا مشهود
     " منابع طويل العمري كه فاقد وجود فيزيكي بوده و در توليد و فروش محصول يا خدمت مورد استفاده قرار مي گيرند به عنوان دارايي نامشهود طبقه بندي مي شوند. حق الامتيازها, علايم تجاري , حق انتشار, حق الاختراع و سرقفلي مثالهايي از دارايي هاي نامشهود هستند.

ساير دارايي ها
 " كليه دارايي هايي را كه نتوان در گروههاي چهارگانه فوق طبقه بندي كرد به عنوان ساير دارايي ها شناسايي مي كنند. 
     مطالبات بلند مدت موسسه , هزينه هاي تاسيس و هزينه هاي قبل از بهره برداري نمونه هايي از اين نوع دارايي ها هستند.

طبقه بندي بدهي ها
     بدهي موسسات را براساس سررسيد آنها به دو گروه " بدهي هاي جاري" و "بدهي هاي بلند مدت" طبقه بندي مي كنند.
بدهي هاي جاري
     " بدهي هاي جاري تعهداتي هستند كه قرار است طي يك سال آينده و يا يك دوره عملياتي باز پرداخت شوند" حساب هاي پرداختني , اسناد پرداختني, حقوق پرداختني, بهره پرداختني, ماليات پرداختني, تسهيلات كوتاه مدت پرداختني مثالهايي از بدهي هاي جاري هستند.

 بدهي هاي بلند مدت
     " بدهي ها و تعهداتي هستند كه سر رسيد آنها در بيش از يك سال يا يك دوره عملياتي فرا خواهد رسيد" اسناد و حساب هاي پرداختني بلند مدت, اوراق قرضه پرداختني بلند مدت و تسهيلات و وامهاي پرداختني بلند مدت مثالهايي از اين نوع بدهي ها هستند. در پايان سال مالي بخشي از بدهي هاي بلند مدت كه طي سال آينده باز پرداخت خواهد شد مي بايست به  عنوان بدهي جاري گزارش شود.

ارزش ويژه حقوق صاحبان موسسه
     " ارزش ويژه عبارتند از حقوق صاحب يا صاحبان موسسه روي دارايي ها"
 در موسسات فردي, ارزش ويژه شامل سرمايه صاحب موسسه و سود يا زيان باقيمانده در موسسه است. ياد آوري مي شود كه در صورتحساب سرمايه برداشت صاحب موسسه از حساب سود يا زيان سال جاري كسر مي شود و باقيمانده سود و زيان با سرمايه جمع يا تفريق مي شود تا مبلغ ارزش ويژه بدست آيد.
 نحوه انعکاس بدهی های جاری , سپس بدهی های بلند مدت و نهایتا ارزش ویژه را در ترازنامه گزارش می کنند.
طبقه بندي اقلام سود وزيان
     ساختار صورت سود وزيان و اقلام مندرج در آن در موسسات خدماتي , بازرگاني و توليدي بسيار متفاوت است. در مورد موسسات توليدي نيز ساختار صورت سود وزيان شباهت زيادي با موسسات بازرگاني دارد.

طبقه بندي درآمدها
    درآمدهاي موسسات خدماتي را مي توان با توجه با نياز اطلاعاتي مديريت به دو طبقه درآمدهاي عملياتي و در آمد هاي غير عملياتي تفكيك كرد.
 
درآمدهاي عملياتي: درآمدهايي هستند كه در راستاي ماموريت و اهداف اصلي موسسه كسب شده اند.
درآمدهاي غير عملياتي: درآمدهايي هستند كه از محل فعاليتهايي به جز آنچه كه در ماموريت اصلي موسسه تعيين شده است كسب شده اند .



طبقه بندي هزينه ها
      نحوه طبقه بندي هزينه ها در هر موسسه به سيستم حسابداري بهاي تمام شده در آن موسسه بستگي دارد و سيستم حسابداري بهاي تمام شده متاثر از نوع فعاليت موسسه و نياز اطلاعاتي مديران آن است.

شماره گذاري ( كد گذاري) حسابها
      استفاده گسترده و روز افزون از رايانه در انجام عمليات حسابداري ايجاب مي كند تا از يك ساختار شماره گذاري جهت شناسايي و طبقه بندي حسابها استفاده شود. در تعيين طبقه بندي و شماره گذاري حسابهاي موسسه نياز هاي اطلاعاتي مديريت , عرف و استانداردهاي حسابداري , نياز هاي اطلاعاتي سازمانهاي كنترل شده و پيش بيني تغييرات احتمالي در فعاليتهاي موسسه مي بايست در نظر گرفته شود. تعيين طبقه بندي و شماره گذاري حسابها بخشي از عمليات مربوط به طراحي سيستم حسابداري موسسه است.

اصلاح اشتباهات
       ممكن است در فرآيند تشخيص , ثبت و نقل و انتقال حسابها به دفاتر مالي اشتباهاتي رخ دهد كه نحوه تصحيح اين اشتباهات به نوع اشتباه و زمان كشف آن بستگي دارد.چنانچه اشتباه در عنوان و يا مبلغ حسابها در موقع ثبت دفتر روزنامه و قبل از انتقال آن به دفتر كل رخ دهد مي توان با كشيدن يك خط قرمز بر روي مورد اشتباه و نوشتن عنوان و يا مبلغ صحيح در بالاي آن اشتباه را تصحيح كرد. همچنين اگر يك قلم بدهكار به صورت بستانكار و يا بالعكس ثبت شود و يا رقم يك حساب بيشتر و يا كمتر از واقع نوشته شود به همان ترتيب با كشيدن خط قرمز و ثبت رقم صحيح در بالاي آن مي توان اشتباه را تصحيح كرد.

(تمرين)
ماده حسابهاي زير از دفاتر موسسه خدمات رايانه اي نور در پايان سال مالي ١٣۸۱ استخراج شده است:
                                                            ارقام به ميليون ريال
موجودي ملزومات و قطعات                                      ۵٠
سرقفلي فروشگاه                                                    ٢۵٠
اوراق مشاركت خريداري شده( به قصد فروش)               ٧٠
تجهيزات رايانه اي                                                  ١٣٠
ساختمان                                                               ٤۵٠
پيش پرداخت بيمه                                                     ١٢
اثاثه اداري                                                             ٦۸
وسائط نقليه                                                            ٧۵
وجوه نقد و بانك                                                       ٤۵
سرمايه گذاري بلند مدت در شركت سهيل                       ١٢۵
حساب هاي پرداختني                                                ۱۸۵
حساب هاي دريافتني                                                 ٣۵
اسناد پرداختني                                                        ۱٣٢
وام پرداختني بلند مدت                                              ١۸٦
 پيش دريافت از مشتريان                                           ٤٢
سرمايه                                                                ٧۵٠
سود سال جاري                                                       ۵۵
برداشت                                                                 ٤٠
مطلوبست: تهيه ترازنامه طبقه بندي شده موسسه نور در ٢٩/١٢/١٣۸١




























فصل هشتم :
تکمیل عملیات حسابداری در موسسات خدماتی

مراحل مختلف چرخه حسابداری
      جهت ارزیابی عملکرد موسسه در هر دوره مالی و ارائه وضعیت مالی موسسه در پایان دوره صورتحساب سود وزیان و گزارش ترازنامه موسسه می بایست تهیه شود. قبل از تهیه گزارشهای فوق انجام یک سلسله اقدامات حسابداری ضروری است و پس از تهیه گزارشها نیز جهت بستن دفاتر سال مالی و انتقال اطلاعات مالی موسسه به دوره بعد اقدامات دیگری می بایست صورت گیرد. به مجموعه این عملیات اصطلاحا " تکمیل چرخه حسابداری " گفته می شود.

مرحله 1- جمع آوری اطلاعات رویدادهای مالی
مرحله 2- تجزیه و تحلیل رویداد مالی
مرحله 3- صدور سند حسابداری
مرحله 4- ثبت اسناد حسابداری در دفتر روزنامه
مرحله5 - نقل اقلام از دفتر روزنامه به دفتر کل
مرحله 6- نقل اقلام از اسناد حسابداری به دفتر معین
مرحله 7- تهیه تراز آزمایشی دفاتر کل و معین
مرحله 8- تهیه کاربرگ و تعدیل حسابها
مرحله9- ثبت تعدیلات و انتقال به حساب های کل و معین
مرحله10- تهیه صورت سود وزیان
مرحله11- بستن حساب های موقت
مرحله 12- تهیه صورتحساب سرمایه و ترازنامه
مرحله 13- تهیه تراز آزمایشی اختتامی
مرحله 14- بستن حساب های دائمی

مراحل 1 تا 6در طول دوره مالی و مرحله 7 در پایان هر ماه و مارحل 8 تا 14 در پایان دوره مالی انجام می شود.




-    لزوم تعدیل حسابها
    با توجه به قبول فرض تعهدی در حسابداری شناسایی و ثبت اقلام دارایی , بدهی , سرمایه , درآمد و هزینه موسسه می بایست بر اساس مفروضات زیر صورت می گیرد:
 ● خرید وفروش دارایی در دوره ای که معامله انجام می شود در دفاتر ثبت می شود اعم از اینکه تمام یا قسمتی از بهای آن پرداخت یا دریافت شده یا نشده باشد.
● درآمد در دوره ای که تحقق می یابد باید در دفاتر ثبت شود اعم از انکه وجه مربوط به آن دریافت شده یا نشده باشد.
● هزینه در دوره ای که واقع می شود باید در دفاتر ثبت شود اعم از اینکه وجه آن پرداخت شده یا نشده باشد.

-    تعدیل حسابهای پیش پرداخت
    در طول دوره مالی موارد مختلفی از پیش پرداخت ها ممکن است در دفاتر ثبت شود . همه این پیش پرداختها به هنگام ثبت در دفاتر به عنوان دارایی موسسه تلقی می شود چرا که هنوز انتفاعی از آنها به موسسه نرسیده است و حتی ممکن است موسسه اقدام به پس گرفتن وجوه پیش پرداخت شده کند. برخی از موارد پیش پرداخت های طی دوره مالی مربوط به بیعانه هایی است که جهت خرید دارایی ها به موسسه فروشنده پرداخت می شود . این پیش پرداختها در هنگام تحویل گرفتن دارایی مویرد معامله می بایست بستانکار شده و حساب دارایی مربوط بدهکار شود. برخی دیگر از پیش پرداختها مربوط به هزینه هایی است که هنوز واقع نشده  یعنی هنوز انتفاعی در این مورد به موسسه نرسیده است مثلا پیش پرداخت بیمه یا پیش پرداخت اجاره از آن جمله اند.این نوع پیش پرداختها با گذشت زمان و دریافت انتفاع توسط موسسه به هزینه تبدیل می شوند.

-    تعدیل موجودی ملزومات مصرفی
     چنانچه ملزومات مصرفی موسسه بطور عمده خریداری شده و به انبار موسسه تحویل شود این موجودی ها به هنگام خرید به عنوان دارایی موسسه شناسایی و ثبت می شود. بدیهی است که در طول دوره مالی مقداری از این موجودیها در اجرای عملیات موسسه مصرف می شود. بنا براین لازم است که میزان مصرف موجودیها تعیین شده و به همین میزان حساب هزینه ملزومات مصرفی بدهکار و حساب موجودی ملزومات بستانکار شود.

-    تعدیل پیش دریافتها
    پیش دریافت درآمد تا زمانی که خدمات مورد معامله به مشتری ارائه نشده است به عنوان بدهی در دفاتر فروشنده خدمات ثبت می شود. به محض اینکه خدمات مورد معامله به مشتری ارائه شد این بدهی به درآمد تبدیل می شود. بنابراین در پایان دوره مالی باید حساب پیش دریافت درآمد بابت خدمات ارائه شده بدهکار شده و حساب درآمد بستانکار شود.

-    تعدیل بابت هزینه های معوق
      هزینه های معوق هزینه هایی هستند که واقع شده ولی هنوز پرداخت نشده اند. مثلا در پایان دوره مالی باید هزینه های آب و برق و تلفن وگاز مصرفی موسسه که صورتحساب مربوط به آنها هنوز توسط موسسه دریافت نشده است شناسایی و در دفاتر ثبت شود چرا که این هزینه ها واقع شده اند و طبق فرض تعهدی باید به حساب گرفته شوند. برخی از هزینه های معوق مانند آنچه گفته شد ماهیت پیش بینی و تخمین دارند. این قبیل هزینه ها را باید با توجه به مبلغ آنها در دوره های مشابه پیش بینی کرد. بدیهی  است چنانچه مبلغ واقعی این هزینه ها بطور قابل ملاحظه ای با آنچه که پیش بینی شده است اختلاف داشت از این بابت تعدیل لازم باید در دفاتر انجام شود. برخی دیگر از هزینه های معوق هزینه هایی هستند که مبلغ آنها مشخص است ولی به دلایلی هنوز پرداخت نشده اندو مثلا ممکن است هزینه بهره وام دریافتی به دلیل نرسیدن موعد پرداخت قسط وام هنوز پرداخت نشده باشد ولی مبلغ آن مشخص است و این هزینه واقع شده است لذا باید در دفاتر ثبت شود. یا حقوق و مزایای بعضی از کارکنان ممکن است هنوز پرداخت نشده باشد که این هنوز پرداخت نشده اند نوعی تعهد برای موسسه به وجود می آید که این باید در دفاتر ثبت شوند.

نحوه تکمیل کاربرگ
    حسابداران قبل از ثبت تعدیلات در دفاتر قانونی به منظور حصول اطمینان از که کلیه موارد تعدیل حسابها را مورد دقت قرار داده اند و همچنین برای ارائه تصویری از سود وزیان و ترازنامه موسسه قبل از بستن حسابها اقدام به تهیه کاربرگی می کنند که به کاربرگ 10 ستونی معروف است. در این کاربرگ 5 بخش وجود دارد که بخش اول مخصوص تراز آزمایشی 2 ستونی از مانده حسابها در پایان دوره مالی و قبل از تعدیل حسابهاست. در بخش دوم تعدیلات و در بخش سوم تراز آزمایشی تعدیل شده را می نویسند و در بخشهای چهارم و پنجم به ترتیب سود و زیان و ترازنامه موسسه نشان داده می شود . باید توجه داشت که تهیه و تکمیل کاربرگ الزامی نیست و بدون تهیه آن نیز می توان مستقیما تعدیلات را انجام داده و چرخه حسابداری را تکمیل کرد.
در موسساتی که موارد تعدیل قابل توجه است تهیه کاربرگ می تواند موجب حصول اطمینان از ثبت کلیه موارد تعدیل شود و قبل از بستن حسابها مدیریت را در جریان نتیجه عملیات قرار دهد.
چگونگی تکمیل ستونهای کاربرگ تشریح می شود:
الف – عنوان کاربرگ : در بالای کاربرگ باید نام موسسه عنوان کاربرگ و دوره مالی نوشته شود.
ب – ستون عنوان حسابها: در این ستون عناوین حسابها با استفاده از تراز آزمایشی قبل از تعدیل نوشته می شود. در نوشتن نام حسابها معمولا جهت ایجاد  سهولت در انتقال ارقام بین ستونهای کاربرگ ابتدا حسابهایی که مانده بدهکار دارند و سپس حسابهایی که مانده بستانکار دارند نوشته می شود.

ج – ستونهای تعدیلات : در این دو ستون تعدیلات لازم در حسابهای موسسه منعکس می شود جهت ایجاد سهولت در ردیابی طرفین ثبت های تعدیلی در کنار ارقام مندرج در ستونها طرفین هر ثبت تعدیلی با حروف الفبا مشخص می شود.

ه – ستونهای تراز آزمایشی تعدیل شده :در این دو ستون تاثیر تعدیلات بر حسابهای کل موسسه نشان داده می شود ، به عبارت دیگر مانده جدید حسابها پس از تعدیل در این دو ستون منعکس می شود.

و – ستونهای سود وزیا و ترازنامه  این 4 ستون را همزمان باید تکمیل کرد . به این ترتیب که با استفاده از ارقام مندرج در ستون های ترازآزمایشی تعدیل شده حسابها را از بالا به ترتیب می خوانیم و هر حساب را با توجه به ماهیت آن اگر سود و زیانی بود به یکی از دو ستون سود وزیان و چنانچه ماهیت آن ترازنامه ای بود به یکی از دو ستون ترازنامه منتقل می کنیم. پس از انتقال ارقام به ستونهای سود و زیان و ترازنامه ستون های سود وزیان را جمع می کنیم. تفاضل جمع ستونهای بدهکار و بستانکار سود و زیان موسسه را نشان می دهد.این رقم را چنانچه سود است به ستون بستانکار ترازنامه و در صورتی که زیان است به ستون بدهکار ترازنامه منتقل میکنیم. پس از انتقال رقم سود یا زیان به ستون مربوطه در ترازنامه جمع ستون های بدهکار و بستانکار ترازنامه باید موازنه شود و این موازنه به معنی صحت ثبت ارقام در کاربرگ است.
با تکمیل این ستونها کاربرگ موسسه تکمیل شده است و به این ترتیب مدیریت موسسه می تواند قبل از ثبت تعدیلات در دفاتر قانونی و قبل از بستن حسابها تصویری از نتیجه عملیات موسسه و وضعیت مالی آن را در اختیار داشته و مطالعه کند.
ثبت تعدیلات و نقل به حسابهای کل و معین
     پس از تهیه کاربرگ و ارئه تصویری از نتیجه عملیات موسسه به مدیریت و قطعی شدن موارد تعدیل حساب ها این تعدیلات می بایست در دفاتر ثبت شود. بدیهی است که ثبت های تعدیلی نیز مانند هر ثبت دیگری باید از طریق صدور سند حسابداری در دفاتر روزنامه و کل و معین ثبت شوند.

-    تهیه صورت سودوزیان
     پس از ثبت تعدیلات و نقل به حساب های کل و معین با استفاده از حساب هایی که نتیجه عملیات موسسه را طی دوره منعکس می کنند صورت سود و زیان موسسه تهیه می شود. حساب های سود وزیانی را حساب های " موقت" یا " حساب های دوره"نیز می نامند چرا که این حسابها فقط مخصوص به یک دوره مالی بوده و به دوره های بعد منتقل نمی شوند.

-    بستن حساب های موقت
    حساب های هزینه و درآمد را حساب های موقت نیز می نامند. این حساب ها در نتیجه عملیات موسسه طی یک دوره مالی ایجاد شده و فقط مربوط به همان دوره هستند. پذیرفتن اصل وضع هزینه های یک دوره از درآمدهای همان دوره و لزوم ارزیابی عملکرد موسسه طی دوره مالی ایجاب می کند که هزینه ها  و درآمدهای موسسه در هر دوره بطور مشخص و منفک از دوره های قبل و بعد شناسایی و ثبت گردد. به همین جهت ماهیت حسابهای هزینه و درآمد ماهیتی موقت و مربوط به یک دوره مالی است. به منظور تعییین نتیجه عملکرد موسسه طی دوره و به عبارت دیگربرای تعیین سود و زیان موسسه در دفاتر مای پس از تهیه صورت سود وزیان که در مرحله قبل به آن اشاره شد لازم است که حسابهای موقت به حسابی تحت عنوان " خلاصه سود وزیان " یا " سود وزیان سال جاری " بسته شوند.
نحوه بستن یک حساب بدین ترتیب است که چنانچه حساب دارای مانده بدهکار بود باید به میزان مانده بدهکار آن حساب را بستانکار کرد و اگر دارای مانده بستانکار بود باید معادل آن حساب را بدهکار کرد. به این ترتیب مانده جدید حساب معادل صفر خواهد شد و اصطلاحا گفته می شود که حساب بسته شده است. بدیهی است که در هر ثبت حسابداری باید حداقل دو حساب در مقابل هم بدهکار و بستانکار شوند. در مورد بستن هر حساب نیز این موضوع صادق است یعنی به طور مثال جهت بستن حساب هزینه حقوق چنانچه مانده این حساب 000/500 ریال بدهکار است باید آن را به همین مبلغ بستانکار کرد تا مانده جدید آن صفر شود و در مقابل حساب " سود و زیان سال جاری" به مبلغ 000/500 ریال بدهکار خواهد شد. به این ترتیب گفته می شود که " حساب هزینه حقوق به حساب سود وزیان سال جاری بسته شد."
با توجه به توضیحات فوق برای بستن حسابهای هزینه باید معادل مبلغ مانده آنها این حسابها را بستانکار کرده و در مقابل حساب " سود و زیان سال جاری " را بدهکار کرد. برای بستن حسابهای درآمد نیز معادل مانده این حسابها باید آنها را بدهکار کرده و در مقابل حساب سود وزیان سال جاری را بستانکار کرد.
پس از ثبت آرتیکل مربوط به بستن حسابهای موقت (از طریق صدور سند حسابداری و ثبت در دفاتر روزنامه) و نقل به دفاتر کل و معین  مانده جدید این حسابها  صفر خواهد شد.
-    تهیه صورتحساب سرمایه و ترازنامه
   پس از بستن حسابهای موقت با استفاده از حسابهای باقیمانده که به آنها حسابهای دائمی گفته می شود صورتحساب سرمایه و ترازنامه موسسه تهیه می شود.
" حسابهای دائمی حسابهایی هستند که مانده آنها به دوره مالی بعد منتقل می شود. حسابهای دارایی بدهی و ارزش ویژه حسابهای دائمی موسسات هستند.

-    تهیه تراز آزمایشی اختتامی
      پس از تهیه صورت حساب سرمایه و ترازنامه , ترازآزمایشی دو ستونی از مانده حسابهای دائمی تهیه می شود که به آن تراز آزمایشی اختتامی گفته می شود. این تراز آزمایشی در ابتدای دوره مالی بعد به نام تراز آزمایشی افتتاحیه مبنای افتتاح حسابها و انتقال مانده حسابهای دائمی به دفاتر سال مالی آینده خواهد بود.

-    بستن حسابهای دائمی
     پس از تهیه تراز آزمایشی اختتامی و حصول اطمینان از موازنه بودن مانده حسابهای دائمی آخرین اقدام در چرخه حسابداری موسسه بستن حسابهای دائمی است. با توجه به موازنه بودن مانده حسابهای دائمی جهت بستن این حسابها کافیست که با صدور یک سند , آرتیکل مرکبی در دفاتر ثبت شود که در آن حسابهایی که مانده بستانکار دارند بدهکار شده و در مقابل حسابهایی که مانده بدهکار دارند بستانکار شود. به این ترتیب همه حسابها صفر شده و بسته می شوند.
حسابداران معمولا بستن حسابهای دائمی را با استفاده از یک " حساب رابط" به نام " تراز اختتامیه" انجام می دهند. در این روش نحوه عمل به این ترتیب است که در یک آرتیکل حساب تراز اختتامیه معادل جمع موازنه تراز آزمایشی اختتامی بدهکار شده و حسابهایی که مانده بدهکار دارند در مقابل آن بستانکار می شود و سپس در آرتیکل دیگر حسابهایی که مانده بستانکار دارند بدهکار شده و در مقابل حساب تراز اختتامیه معادل جمع آنها (یعنی رقم موازنه تراز آزمایشی اختتامیه) بستانکار می شود. با ثبت این دو آرتیکل همه حسابها بسته شده و حساب تراز اختتامیه نیز بسته خواهد شد. 

(تمرین)
مانده حسابهای زیر از دفتر کل موسسه  خدماتی امید در پایان سال مالی 1378 0 قبل ازتعدیل حسابها) استخراج شده است:

عنوان حساب                                                 ارقام به هزار ریال
بانک                                                               600/51
موجودی ملزومات                                              000/18
پیش پرداخت بیمه                                               000/12
ماشین آلات                                                        000/140
حسابهای پرداختنی                                              000/16
سرمایه گذاری بلند مدت در سهام شرکت کیمیا            000/20
اسناد پرداختنی بلند مدت                                        000/30
سرمایه آقای مشیری                                             000/97
برداشت آقای مشیری                                            000/24
سرقفلی نمایشگاه                                                  000/10
درآمد خدمات                                                      000/177
پیش دریافت درآمد                                                000/40
هزینه دستمزد کارکنان                                          700/53
هزینه اجاره                                                      500/13
هزینه تعمیرات                                                  400/8
هزینه آب و برق و تلفن                                       800/8

اطلاعات زیر جهت تعدیل حسابها در دست است:

الف – موجودی ملزومات باقیمانده در پایان سال معادل 000/000/8 ریال ارزابی شده است .
ب – پیش پرداخت بیمه مربوط به بیمه یکساله ماشین آلات در تاریخ 1/4/78  پرداخت شده است.
ج – آخرین صورتحسابهای آب و برق و تلفن پس از تاریخ تهیه تراز آزمایشی فوق توسط موسسه دریافت شده است. جمع مبلغ این صورتحسابها 000/700 ریال است .
 د – مبلغ 000/300/2 ریال از دستمزد کارکنان موسسه هنوز پرداخت و ثبت نشده است.
ه – پیش دریافت درآمد مربوط به قراردادی است که 50% خدمات آن تا پایان سال انجام شده است.
مطلوبست:
1 – تهیه کاربرگ 10 ستونی موسه برای سال مالی 1378
2 – ثبت تعدیلات در دفاتر روزنامه وکل
3 – تهیه صورتهای مالی شامل صورتحساب سود وزیان صورتحساب سرمایه و ترازنامه طبقه بندی شده برای سا مالی 1378
 4 – ثبت بستن حسابهای موقت در دفاتر روزنامه و کل
5 – تهیه تراز آزمایشی اختتامی در 29/12/1378
6 – ثبت بستن حسابهای دائمی موسسه








WWW.ACCPORTAL.COM